Các loại virus luôn đột biến, bao gồm cả virus SARS-CoV-2 đã gây ra đại dịch Covid-19. Trong một năm qua, thế giới đã ghi nhận hàng loạt biến thể của virus này, và mỗi biến thể lại mang theo các “nâng cấp” khiến chúng càng khó kiểm soát hơn gấp bội, đặc biệt là biến thể Delta. 

1. Biến thể là gì?

Trong quá trình nhân bản của mình, virus có những những đột biến về mặt di truyền, tạo nên các biến thể (virant) khác nhau. Tùy vào trường hợp, một số đột biến sẽ làm suy yếu virus; nhưng cũng có lúc các đột biến mang lại đặc điểm có lợi cho virus, làm tăng tốc độ sinh sản và độ nguy hiểm của chúng

Nếu những biến thể này mang các đặc điểm khác biệt chung đủ lớn, chúng  được gọi chung là một chủng. Và nếu một biến thể khác biệt đáng kể so bản gốc, biến thể này sẽ được coi là một chủng virus mới trên nhánh cây tiến hóa. 

2. Những biến thể Covid mà chúng ta biết

Tổ chức Y tế Thế giới sử dụng thuật ngữ virant of concern (biến thể cần quan tâm) để gọi các biến thể gây rủi ro cho sức khỏe lớn cộng đồng. Với các biến thể mới nổi, họ sẽ gán các chữ cái từ bảng chữ cái Hy Lạp để nhận dạng. Tính đến ngày 29 tháng 6, WHO đã xác định được bốn biến thể đáng quan tâm của Covid 19. Chúng là:

  • Alpha

Biến thể này xuất hiện ở Anh vào tháng 9 năm 2020, khiến số lượng ca nhiễm tăng vọt và buộc Anh phải trở lại giãn cách xã hội vào tháng Giêng. Các quốc gia châu Âu khác cũng theo bước Anh, áp dụng lại các hạn chế di chuyển. Alpha đã trở thành chủng virus thống trị ở Mỹ vào đầu tháng 4 và đã xuất hiện ở ít nhất 172 quốc gia, theo WHO.

  • Beta

Chủng Beta xuất hiện ở Nam Phi vào tháng 8 năm 2020, đã dẫn đến một loại các ca Covid tràn ngập miền nam Châu Phi. Nó đã xuất hiện ở ít nhất 120 quốc gia.

  • Gamma

Biến thể này lần đầu tiên được phát hiện ở thành phố Manaus của Amazon vào tháng 12 năm 2020, gây nên gánh nặng lớn cho hệ thống y tế của Brazil. Nó đã xuất hiện ở ít nhất 72 quốc gia.

  • Delta

Biến thể này đã lây lan nhanh chóng và gây ra một cuộc bùng nổ số ca Covid ở Ấn Độ, kể từ đó đã được tìm thấy ở ít nhất 96 quốc gia. Các nhà nghiên cứu từ WHO, cho biết khả năng lây nhiễm của Delta cao hơn 55% so với Alpha, trong một nghiên cứu vào giữa tháng 6. Với lợi thế này, Delta sẽ trở thành biến thể thống trị trong thời gian tới. 

Điểm nguy hiểm là Delta có khả năng “ẩn mình” trước các phương pháp test hiện tại, giảm hiệu quả điều trị và làm tăng nguy cơ tái nhiễm ở những người đã khỏi bệnh Covid do một chủng khác gây ra.

3. Các biến thể ảnh hưởng đến vaccine ra sao?

Cả 4 loại biến thể trên đều đã có những biến đổi nhất định về mặt di truyền, làm dấy lên câu hỏi về tính hiệu quả của các loại vaccine hiện tại đối lại các biến thể mới này. 

Trên thực tế, Đại học Florida phát hiện ra rằng, đối với các loại vaccine hiện có, chủng Alpha làm hiệu quả “giảm một chút” so với Covid thường, trong khi biến thể Beta và Gamma khiến hiệu quả thấp hơn đáng kể. Đối với Delta, dữ liệu từ Public Health England cho thấy vaccine kém hiệu quả hơn so với Alpha, đặc biệt là khi chỉ tiêm một liều.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chính thống nào so sánh trực tiếp hiệu quả của các loại vaccine khác nhau đối với chủng Covid gốc, chứ chưa nói đến các biến thể. Tuy nhiên, nghiên cứu của Public Health England dựa trên hồ sơ bệnh nhân cho thấy hai liều vaccine AstraZeneca kém hiệu quả so với Pfizer trong việc ngăn chủng Delta.

4. Liệu có thể kết hợp nhiều vaccine?

Nhiều khả năng là có. Điều này đã được kiểm chứng trên quy mô nhỏ nhò việc vaccine AstraZeneca bị tạm dừng ở một số nơi và người ta phải dùng đến các loại vaccine khác thay thế. Một số nghiên cứu nhỏ đã cho thấy việc sử dụng kết hợp 2 loại vaccine khác nhau có thể mang lại hiệu quả tốt hơn với chỉ dùng 1 loại. 

Hiện tại các nghiên cứu về việc kết hợp vaccine đang được tiến hành. Theo WHO, những thử nghiệm như vậy có thể hữu ích trong việc tối ưu hóa việc triển khai các nguồn lực có sẵn.

5. Có biến thể nào khác không?

Trên thực tế, các biến thể mới của Delta đã được tìm thấy ở một số quốc gia bao gồm Ấn Độ, Anh và Việt Nam. Trong đó, một chủng với đột biến K417N – được gọi là “Delta-plus” ở Ấn Độ – đã gây hoang mang bởi nó có nhiều điểm tương đồng với chủng Beta và có thể làm tăng nguy cơ tái nhiễm. 

Các nhà nghiên cứu tại Anh cho biết vào cuối tháng 6 rằng vẫn chưa có bằng chứng nào cho thấy đột biến mới này đáng lo ngại hơn chủng hiện tại. WHO đã nhấn mạnh nguy cơ có nhiều biến thể hơn sẽ xuất hiện khi virus corona tiếp tục lây lan.

6. Các nhà sản xuất thuốc đang làm gì?

Sarah Gilbert, giáo sư tiêm chủng tại Đại học Oxford, nói với BBC rằng “những nỗ lực đang được tiến hành để phát triển một thế hệ vaccine mới cho phép chống các biến thể mới nổi.” Nhiều công ty dược phẩm cũng đang nghiên cứu sản phẩm mới này. 

Trên thực tế, việc liên tục “nâng cấp” vaccine không phải là điều hiếm, khi virus biến đổi liên tục, và hằng năm chúng ta đều phải liên tục phát triển vaccine chống cúm chứ không riêng gì Corona.

Nguồn: Bloomberg

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest