Cuba là quốc gia đầu tiên trên thế giới sử dụng cùng lúc hai đồng nội tệ, là CUP (Cuban peso national) và CUC (Cuban peso convertible). Song sau 20 năm gắn bó với hệ thống tiền tệ kép, Cuba lại hợp nhất 2 đồng tiền này để sử dụng một đồng tiền duy nhất, khiến giá đồng tiền nước này lần đầu tiên bị giảm kể từ cuộc cách mạng năm 1959.

1/ Sự ra đời của hệ thống 2 đồng nội tệ

Ban đầu đồng peso Cuba CUP mới là đồng nội tệ chính thức duy nhất của Cuba. Nhưng kể từ khi nước này mất đi chỗ dựa là Liên Xô cũ và liên tục bị Mỹ cấm vận, người ta không còn tin vào giá trị  đồng CUP và nghĩ đến việc chuyển sang đồng tiền thứ hai có mức giá ổn định hơn.   

Nhà nước Cuba từng cho phép lưu hành đồng đô la vào năm 1993, nhưng để toàn quyền tự quyết trong các chính sách tiền tệ, quốc đảo này đã cho lưu hành đồng tiền mới là peso chuyển đổi CUC với tỷ giá 1CUC=1USD và sau đó cấm dùng đồng đô la từ 2004.

Thế nhưng đầu năm nay Cuba lại cho phép thanh toán hàng hóa và hóa đơn điện nước bằng đô la qua tài khoản ngân hàng. Reuters cho rằng hành động này của nhà nước là để thu gom ngoại tệ nhằm xử lý tình trạng khủng hoảng thanh khoản. 

Hình ảnh 2 đồng tiền của Cuba

2/ Đồng CUP và CUC khác nhau thế nào? 

Về tỷ giá, CUC được neo theo USD ở mức 1CUC=1USD, trong khi CUP không được neo theo bất kỳ đồng ngọai tệ nào, 1CUC được đổi thành 24 CUP khi mua và 25 CUP khi bán. 

Một điểm nữa là CUP được dùng để mua bán trong nước, trong khi CUC chỉ dành riêng cho người nước ngoài và các doanh nghiệp giao thương với nước ngoài. Lao động nhà nước vẫn được trả lương theo CUP, chỉ những người làm các công việc có liên quan tới người nước ngoài như du lịch mới tiếp cận được đồng CUC. Nhưng chính vì sự phân hóa giữa người dùng đồng CUP và đồng CUC lại gây ra bất bình đẳng xã hội. 

3/ Bất bình đẳng xã hội và sự sụp đổ của hệ thống tiền kép

Dễ thấy, hệ thống hai đồng nội tệ song song tạo ra khoảng cách giữa những người có thể kiếm tiền bằng CUP và CUC. Một điều không mấy ngạc nhiên ở Cuba là một bồi bàn khách sạn có thể kiếm được nhiều hơn một bác sĩ, vì bác sĩ nhận lương bằng CUP, còn các nhân viên nhận tips từ du khách bằng CUC đang có giá gấp 24 lần đồng CUP.  Sự chênh lệch giữa hai đồng tiền này đang khiến nhiều người có xu hướng chuyển sang các lĩnh vực tư nhân có thu nhập bằng CUC, chủ yếu là chủ khách sạn nhỏ, tiệm làm đẹp hay tài xế taxi. 

Chính quyền Cuba cho rằng hệ thống hai đồng nội tệ đang làm quặt quẹo nền kinh tế và đã luôn muốn hợp nhất hai đồng tiền này từ năm 2003, nhưng mãi đến năm 2021 mới thực thi. Ngày 1/1/2021, Cuba chính thức hợp nhất CUP và CUC thành đồng tiền duy nhất là peso, neo theo đô la với tỷ giá 1USD=24peso. Thế nhưng điều này lại khiến tiền Cuba phá giá lần đầu tiên trong suốt 6 thập kỷ, từ 1CUC=1USD xuống còn  24peso=1USD. 

Nhờ hệ thống 2 đồng nội tệ mà một tài xế taxi còn kiếm nhiều hơn một bác sĩ

4/ Hệ quả là gì

Theo lý thuyết, việc phá giá đồng tiền sẽ đẩy mạnh xuất khẩu, nhưng điều này lại không đúng khi sản xuất ở Cuba bị giảm do dịch bệnh, song còn bị Mỹ cấm vận. Hậu quả của việc tiền tràn lan nhưng hàng hóa không tăng lên tương ứng là lạm phát. 

Năm 2020, lạm phát Cuba thấp nhất đã là 500%, sang năm nay còn tiếp tục tăng, cao nhất đạt mốc 900%. Giá đã cắt cổ, nhu yếu phẩm lại khan hiếm, người dân phải chia ca xếp hàng mua đồ có khi kéo dài đến 4 giờ sáng hôm sau. 

Để ứng phó với lạm phát,  chính quyền quyết định tăng lương cho 3 triệu lao động nhà nước, 1,7 triệu người có lương hưu và 184.000 người làm trong các công việc phụ giúp xã hội. Tuy nhiên, những người làm tư nhân lại không nhận được đồng nào, trong khi nguồn thu của họ vốn đến từ CUC nay đã bị đổi thành Peso có giá thấp hơn 24 lần. 

Dù về lâu dài Cuba đã giải quyết được những bất bình đẳng gây ra bởi hệ thống song song hai đồng nội tệ, song trong ngắn hạn nước này phải đối mặt với siêu lạm phát. Dù sao năm nay vẫn là một năm khó khăn với Cuba. 

Nguồn: Tổng hợp nhiều nguồn

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest