Sau khi kết quả kinh doanh quý 1 được công bố, các ngân hàng đã khiến cả thị trường bất ngờ vì những con số lợi nhuận khủng. Điều này càng khiến người ta cảm thấy kỳ lạ hơn, vì cả nền kinh tế Việt Nam vẫn còn đang chật vật với Covid-19. Qua bài viết này, chúng tôi muốn đưa ra một vài lý do giải thích về câu chuyện tưởng như “nghịch lý” này, đồng thời cũng giúp các bạn hiểu hơn một chút về hoạt động của các ngân hàng.

Lợi nhuận ngân hàng đến từ đâu?

Về cơ bản, doanh thu của ngân hàng sẽ đến từ 3 mảng chính đó là hoạt động cấp tín dụng, thu phí dịch vụ và hoạt động tự doanh. Ngoài ra vẫn còn những mảng hoạt động khác nhưng thường chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng doanh thu của các ngân hàng. 

  • Tín dụng:

Hoạt động cấp tín dụng có lẽ là hoạt động đầu tiên mà mọi người nghĩ đến khi có ai nhắc về ngân hàng. Doanh thu từ cấp tín dụng cũng rất dễ hiểu: ngân hàng huy động tiền gửi một mức lãi suất, sau đó từ những đồng tiền tiết kiệm đó đem đi cho vay với một mức lãi suất cao hơn, từ đó thu về được một khoản chênh lệch (khoản này viết tắt trong tiếng Anh là NII – net interest income).

Từ nguyên lý này, ta cũng có thể thấy rằng, để tăng doanh thu từ hoạt động tín dụng, ngân hàng có thể tăng lãi suất cho vay hoặc giảm lãi suất huy động – sẽ được nói kỹ hơn một chút ở phần sau. Hoạt động tín dụng luôn đem lại khoản doanh thu lớn nhất cho ngân hàng, ví dụ như tại ngân hàng Vietcombank, mảng tín dụng chiếm tới hơn một nửa doanh thu trong năm 2020.

Ngân hàng có rất nhiều cách kiếm tiền khác nhau
  • Phí dịch vụ:

Loại doanh thu thứ hai của ngân hàng mà cũng khá quen thuộc đối với đa số người dân, đó là thu phí dịch vụ. Đến đây thì nhiều người sẽ nghĩ ngay đến các loại phí như là phí chuyển tiền, phí duy trì tài khoản, phí dịch vụ tin nhắn, phí ngân hàng điện tử v.v.. mà chúng ta thỉnh thoảng bị trừ trong tài khoản. Đúng là các khoản đó cũng đem lại một nguồn doanh thu tương đối lớn cho ngân hàng, nhưng đó chưa phải là tất cả.

Các ngân hàng lớn tại Việt Nam những năm gần đây còn đang đẩy mạnh khai thác mạng lưới các văn phòng giao dịch rộng lớn của mình, thông qua hoạt động banccassurance – hay gọi đơn giản là bán hộ bảo hiểm. Lại lấy ví dụ về ông lớn Vietcombank, năm 2020 tập đoàn bảo hiểm FWD của Hồng Kong đã trả cho Vietcombank 400 triệu USD để ngân hàng này phân phối độc quyền các sản phẩm bảo hiểm của mình. Bên cạnh đó, nguồn thu từ việc “làm dịch vụ” của các ngân hàng còn có thể đến từ việc bán hộ trái phiếu cho các doanh nghiệp, hay bảo lãnh các khoản giao dịch quốc tế (thường là trong hoạt động xuất nhập khẩu)

  • Các doanh thu khác:

Một nguồn doanh thu lớn khác của ngân hàng đến từ hoạt động kinh doanh, mua bán các loại ngoại tệ, trái phiếu v.v.. Đây là hoạt động có tính chuyên môn tương đối cao, và ngoài việc kiếm doanh thu thì một mục đích rất quan trọng của hoạt động này là đảm bảo tính thanh khoản của các ngân hàng – nói nôm na là giúp các ngân hàng không bị hết tiền.

Vậy Covid-19 ảnh hưởng đến lợi nhuận các ngân hàng như thế nào?

Trong khi dịch bênh khiến rất nhiều các ngành nghề bị đình trệ, thì điều gì giúp cho các ngân hàng vẫn sống khỏe? Có rất nhiều nguyên nhân để giải thích cho nguồn lợi nhuận tốt của các ngân hàng, cùng với đó thì mỗi ngân hàng lại có một câu chuyện khác nhau. Sẽ rất khó để phân tích được đầy đủ trong khuôn khổ bài viết này, nên tôi sẽ chỉ đưa ra một vài lý do chính. 

Nguyên nhân đầu tiên đến từ sự chênh lệch lãi suất. Như đã nói ở trên, mức chênh lãi suất giữa “dòng vào” và “dòng ra” là một nguồn thu lớn của ngân hàng. Và trong giai đoạn dịch bệnh vừa rồi, do ngại cho vay trong thời điểm thị trường rủi ro, các ngân hàng vẫn giữ lãi suất cho vay ở mức tương đối cao (khoảng từ 9 – 10%), trong khi đó, lãi suất huy động lại liên tục giảm (hiện đang ở mức 3 – 5%) vì lượng tiền trong ngân hàng đang nhiều mà chưa thoát đi đâu được. Mức chênh lệch lãi suất này đã giúp tăng lợi nhuận của các ngân hàng. Trên thực tế thì câu chuyện này cũng đang xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới chứ không chỉ tại Việt Nam.

Một nguyên nhân nữa là từ việc tiết giảm chi phí. Các ngân hàng tại Việt Nam đang đẩy mạnh hoạt động số hóa với các sản phẩm ngân hàng điện tử, ví điện tử v.v.. Ngoài việc giảm chi phí vận hành, việc số hóa còn đem đến cho các ngân hàng một lợi ích rất lớn về nguồn vốn lãi suất thấp đến từ khoản tiền gửi không kỳ hạn (CASA).

Cụ thể, việc thanh toán và giao dịch điện tử phổ biến sẽ hạn chế lượng tiền mặt lưu thông bên ngoài, giúp cho các ngân hàng đảm bảo được một lượng tiền trong hệ thống với lãi suất thấp. Trong giai đoạn dịch bệnh này, chiến lược số hóa của các ngân hàng càng được củng cố hơn khi thanh toán phi tiền mặt càng ngày được người tiêu dùng sử dụng nhiều hơn. Vietcombank, Techcombank và MBBank đang là những ngân hàng có tỷ lệ CASA cao nhất tại Việt Nam (tính đến hết quý 1/2021)

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, những khó khăn thực sự đang chờ các ngân hàng ở phía trước. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đang được gia hạn nợ hoặc miễn giảm lãi vay theo Thông tư 01. Do đó, chất lượng các khoản vay hiện tại của nhiều ngân hàng dường như vẫn đang là một ẩn số. Nếu tình hình nền kinh tế không có chuyển biến tích cực trong thời gian tới, thì các ngân hàng cũng khó tránh khỏi những đòn đau.

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest