Breaking bad không chỉ là một bộ phim đỉnh cao về “mai thúy”, mà còn dạy cho chúng ta rất nhiều bài học về hóa học, toán học và thậm chí là kinh tế. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu hiệu ứng cánh bướm được Breaking Bad cài cắm như thế nào và thực tế hiệu ứng cánh bướm cũng là điều đang diễn ra ở Việt Nam, giữa mùa dịch như thế nào nhé.

Hiệu ứng cánh bướm là gì?

Chính xác mà nói thì hiệu ứng cánh bướm không phải là một khái niệm kinh tế, mà đây là một hiện tượng trong toán học, được phát hiện bởi nhà toán học Edward Norton Lorenz. Ông ta phát hiện ra hiệu ứng này khi đang cố gắng làm tròn các giá trị đầu vào, dù với sai số bé thế nào đi chăng nữa, thì kết quả cuối cùng luôn khác với kết quả của dữ liệu không làm tròn. Tức là một thay đổi nhỏ ở đầu vào cũng sẽ làm thay đổi lớn của kết quả. Sở dĩ hiệu ứng này được gọi là hiệu ứng cánh bướm vì được bắt nguồn từ một hình ảnh ẩn dụ: Một con bướm đập cánh cũng có thể gây ra một cơn bão lớn.

Từ khái niệm toán học đơn thuần, hiệu ứng cánh bướm đã được ứng dụng rất nhiều trong cuộc sống, từ tâm lý học đến kinh tế học. Khá đúng khi tuyên bố rằng hiệu ứng cánh bướm là quan hệ nhân quả. Hiệu ứng này xuất hiện nhiều trong văn hóa đương đại. Thậm chí, đã có hẳn một bộ phim mang tên The Butterfly Effect, lấy cảm hứng từ hiệu ứng này.

HIệu ứng cánh bướm đã được nhắc đến trong rất nhiều phim khác nhau

Breaking bad và hiệu ứng cánh bướm

Phải nói thật là các nhà làm phim Breaking bad đã vô cùng khéo léo đưa một khái niệm khoa học dễ dàng tiếp cận với người xem. Hiệu ứng cánh bướm được thể hiện rõ khi từ việc “ông giáo già” Walter White chế ma túy đá, lại khiến hàng trăm người thiệt mạng do tai nạn máy bay.

Không tin ư? Walter White rủ học trò cũ của mình là Jesse Pinkman làm ma túy đá với mục đích ban đầu để kiếm tiền chữa bệnh ung thư phổi cho mình. Nhờ làm ma túy Jesse có tiền, đi thuê khu nhà của cô gái Jane Margolis. Sau đó, Jesse và Jane có quan hệ tình cảm và trong một lần sử dụng ma túy quá đà, Jane đã bị sốc thuốc dẫn đến tử vong. Bố của Jane – một nhân viên kiểm soát không lưu, quá sốc trước cái chết của con gái, đã không có tâm trạng làm việc. Cuối cùng ông ta đã khiến 2 máy bay đâm nhau, làm hàng trăm người thiệt mạng.

Vụ tai nạn này là một cú sốc rất lớn với cư dân Albuquerque nói chung và chính Walter White nói riêng. Nguyên nhân trực tiếp của vụ tai nạn là do bố của Jane đã không làm tốt nhiệm vụ kiểm soát không lưu của mình, nhưng nguyên nhân gốc rễ của vấn đề chính là do Walter White chế ma túy đá. Một ví dụ rất rõ ràng và trực quan của hiệu ứng cánh bướm.

Breaking Bad cũng đã cài cắm hiệu ứng này rất tài tình

Hiệu ứng cánh bướm trong kinh tế học

Hiệu ứng cánh bướm được ứng dụng rộng rãi trong kinh tế học để chỉ một tác nhân nhỏ cũng ảnh hưởng lớn đến đầu ra kinh tế. Hiện nay, nền kinh tế của hầu hết các quốc gia đều là một cỗ máy cực kỳ tinh vi, kết nối với nhau một cách chặt chẽ, dù cho đó có là một cửa hàng đường phố hay một tập đoàn lớn. Bất kỳ một mắt xích nào trong cỗ máy này bị hỏng thì đều tác động lớn đến nền kinh tế.

Ví dụ, thị trường bất động sản ở Mỹ lâm vào khủng hoảng năm 2007 đã gây ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Các nước tăng cường bơm tiền vào thị trường để giải cứu nền kinh tế, từ đó dẫn tới cuộc khủng hoảng nợ công ở các nước châu Âu vào năm 2011 – 2012. Ở đây, hiệu ứng cánh bướm cho chúng ta thấy rằng khủng hoảng bất động sản ở Mỹ lại khiến Hy Lạp tuyên bố vỡ nợ.

Hiệu ứng cánh bướm có quan hệ chặt chẽ với lý thuyết kinh tế về thị trường cổ điển của Adam Smith. Người chủ có nhu cầu mở rộng sản xuất kinh doanh, anh ta sẽ phải thuê thêm lao động, trả thêm lương để thu hút nhân lực. Người lao động có tiền lại chi tiêu mua sắm, thúc đẩy cả nền kinh tế đi lên. Đây chính là ví dụ cơ bản của thị trường tự do mà không cần có sự can thiệp của nhà nước.

Thực tiễn ở Việt Nam như thế nào?

Thời gian gần đây, sự bùng phát dịch COVID-19 ở Việt Nam đã giúp chúng ta hiểu hơn thế nào là hiệu ứng cánh bướm.

Giá thực phẩm tăng chóng mặt ở các siêu thị trên Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Nam khiến người dân bức xúc, cho rằng doanh nghiệp lợi dụng nhu cầu lớn của người dân để tăng giá trục lợi. Tuy nhiên, sự thật có thể không hoàn toàn là như vậy.

Bất kỳ siêu thị nào đều phụ thuộc nguồn cung từ các thương lái, có thể của TP HCM hoặc các tỉnh khác. Bình thường, khi giao thông thông suốt, nguồn cung thực phẩm được đảm bảo, dẫn đến giá cả bình ổn. Tuy nhiên, khi có dịch bệnh, nguồn cung cho siêu thị bị ảnh hưởng nghiêm trọng, do yêu cầu về xét nghiệm COVID-19, hạn chế đi lại. Điều này khiến hàng hóa bị ùn ứ, đặc biệt với những hàng tươi sống, với đặc điểm là không thể để quá lâu ngày. Chưa kể các siêu thị lại phải cho nhân viên tăng ca, tăng thời gian làm việc, khiến chi phí nhân công, chi phí cố định tăng đột biến. Quá nhiều yếu tố làm tăng chi phí buộc các siêu thị phải bù lỗ bằng cách tăng giá bán. Tất nhiên, việc tăng giá bán cao đến 3 – 4 lần là không hợp lý, nhưng điều này cũng phản ánh một thực tế rằng chuỗi cung ứng cho các siêu thị đã bị ảnh hưởng rất mạnh bởi dịch bệnh. Làm thế nào để vẫn duy trì hoạt động, trong khi giá bán vẫn phải chăng là điều mà các siêu thị sẽ phải tính rất kỹ.

Hiệu ứng cánh bướm cũng rất đúng khi áp dụng các chợ đầu mối trong TP HCM. Tương tự như các siêu thị, các chợ đầu mối cũng phụ thuộc nguồn cung từ các thương lái, nhưng quy mô lớn hơn siêu thị rất nhiều. Vì với Việt Nam, chợ vẫn là nơi người dân mua hàng chủ yếu, chứ không phải siêu thị. Việc các chợ đầu mối buộc phải đóng cửa đã khiến giá thực phẩm tăng chóng mặt. Nếu nhu cầu cơ bản nhất của người dân là ăn không được đảm bảo, thì còn nhiều thứ tồi tệ hơn sẽ xuất hiện.

Như vậy, với trường hợp của Việt Nam, “cánh bướm” ở đây là dịch bệnh, còn “cơn bão” chính là bão giá, khan hiếm nguồn cung. Vậy chúng ta rút ra được bài học ở đây là gì? Đó là một hành động nhỏ trong hiện tại, cũng có thể gây ảnh hưởng lớn cho tương lai. Vì vậy, hãy cẩn trọng khi ra quyết định nhé.

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest