Chúng ta đang sống trong một giai đoạn mà tiền đóng vai trò vô cùng quan trọng, thật khó để có thể tưởng tượng cuộc sống sẽ như thế nào nếu thiếu tiền đúng không.

Nhưng có bao giờ chúng ta tự hỏi là tiền ra đời như thế nào, và trước khi có tiền, tổ tiên của chúng ta đã làm thế nào để có được những món hàng mong muốn không? Hôm nay hãy cùng Kinh tế học giản đơn dùng cỗ máy thời gian của Doraemon quay trở về thời xa xưa để xem con người đã phát minh ra tiền như một công cụ trao đổi ngang giá thế nào nhé.

Thời cổ đại

Thời hồng hoang, tức là thời nguyên thủy ấy, loài người không có tiền, cũng không có khái niệm trao đổi hàng hóa. Khi đó, xã hội, à không, thực ra chỉ là bầy người nguyên thủy sống bằng cách săn bắt hái lượm, tự cung tự cấp. Mỗi một bầy người tự săn thú, hái hoa quả, và tự chia sẻ thành quả ấy trong nội bộ của nhau. Hầu như rất ít có sự tương tác tương tác giữa các bầy người, nếu có, chỉ là trao đổi những hàng hóa cực kì hiếm và không thể tìm thấy ở bản địa.

Trước khi có tiền, người cổ đại dùng hàng để đổi lấy hàng. Một con bò có thể bằng 2 con chó, tùy thỏa thuận

Nhưng rồi khi xã hội phát triển hơn, giúp con người kết nối với nhau nhiều hơn, và mối quan hệ kinh tế cũng trở nên phức tạp hơn. Nền kinh tế hàng đổi hàng ra đời. Tức là ví dụ, một con chó có thể đổi lấy 2 con mèo, hoặc 10 quả táo đổi lấy 1 cân gạo, tùy vào đánh giá của mỗi người khi trao đổi. Hệ thống này giúp con người có được những thứ mà họ muốn, bằng cách cho đi những vật mà họ có thể không quá cần. Nhưng về cơ bản, hệ thống kinh tế hàng đổi hàng có rất nhiều vấn đề.

Thứ nhất, tỷ lệ trao đổi hàng là tự hai bên quyết định, không hề có một tỷ lệ trao đổi cố định. Anh A có thể đổi 10kg táo lấy 1kg gạo của anh B, nhưng Anh A có thể phải mất 15kg mới đổi được 1kg gạo của anh C, chỉ bởi vì anh C nói gạo của mình tốt hơn (trong khi không thể kiểm chứng). Thứ hai, anh B chắc gi đã thích 10kg táo của anh A, anh B thích thịt lợn hơn. Và thế là anh A lại phải đi đổi táo lấy thịt lợn, rồi từ thịt lợn đổi ra gạo. Vòng luẩn quẩn như vậy cực kì mất thời gian, thậm chí còn ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa. Thứ ba, người bán sẽ phải nhớ quá nhiều tỷ lệ trao đổi, dẫn tới bị “loạn” số liệu.

Vật đổi hàng

Những bất cập đó, dẫn tới một hệ thống được cải thiện hơn, đó là vật đổi hàng. Đây chính là tiền tệ ở mức đơn giản nhất. Thật ra ông bà đừng nghĩ tiền phải là một tờ giấy, với loài người thời xa xưa thì tiền có thể là bất cứ thứ gì có thể đem ra làm đại diện để trao đổi. Chỉ cần người ta tin vào cái vật đem ra trao đổi đó, và nhiều người khác cũng tin vào điều đó. Con người đã từng dùng vỏ sò để làm vật trao đổi trong khoảng 4.000 năm trên khắp châu Phi, Nam Á, Đông Á và châu Đại Dương.

Vỏ sò đã từng được dùng như là tiền tệ

Một số nơi dùng răng cá mập làm vật trao đổi. Điều này khiến trao đổi dễ dàng hơn (vì có vật trung gian và nhiều người tin vào nó). Nhưng nhược điểm của hệ thống vật đổi hàng là khối lượng và thể tích vật trung gian nhiều lúc quá lớn. Ví dụ, làm sao có thể kiếm được 10.000 vỏ sò để đối lấy 1 con ngựa?

Kim loại cũng được coi là tiền

Điều này dẫn tới sự ra đời của tiền kim loại. Tôi có đọc một tài liệu trên mạng là người Trung Quốc khoảng năm 1.100 TCN đã thay thế các vỏ sò bằng những mẩu kim loại hình tròn, trên đó khắc mệnh giá để trao đổi. Đặc biệt, người ta cũng dùng các kim loại quý như bạc và đặc biệt là vàng để làm tiền tệ, vì đây là những kim loại dễ phân biệt, bền vững, ổn định về lượng sẵn có. Chế độ dùng vàng và bạc làm tiền tệ được sử dụng rộng rãi trong hơn 2.000 năm qua, từ châu Âu tới châu Á, từ những đế chế rộng lớn ở La Mã, cho tới Trung Quốc.

Chính vì vàng bạc là những kim loại quý hiếm như vậy, nên việc mang vác nhiều là cực kì nguy hiểm, nhất là vào thời xưa, khi an ninh chưa tốt như bây giờ. Để thay thế, người ta dùng tiền giấy.

Do tính chất quý hiếm mà vàng đã được con người sử dụng như một loại tiền tệ

Vậy tiền giấy ra đời thế nào? Tiền giấy hoặc giấy bạc lần đầu tiên xuất hiện tại Trung Quốc trong giai đoạn từ năm 600 đến năm 1455, chủ yếu lưu hành trong thời nhà Tống. Còn châu Âu thì phải mãi đến tận thế kỷ 17, 18 mới sử dụng tiền giấy. Okay, thì về cơ bản đấy là lịch sử về tiền tệ mà chúng tôi tìm hiểu được. Chúng ta chỉ cần nhớ rằng tiền chính là lòng tin của con người đặt vào những tờ giấy, những mảnh kim loại là được.

Thành Vương Tiến
About Author

Thành Vương Tiến

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest