Cuộc giằng co 20 năm giữa Taliban với Afghanistan và quân đội Mỹ vừa chấm dứt ngày 15/08 vừa qua. Mỹ rút khỏi Afghanistan, Taliban chiếm được thủ đô Kabul và tuyên bố kết thúc chiến tranh. Nhưng Taliban là gì, và vì sao từ một nhóm vũ trang dính dáng tới khủng bố, Taliban lại trở thành một lực lượng độc lập có thể chống lại Mỹ và chính phủ Afghanistan?

Sự ra đời của Taliban

Năm 1975, Mỹ dẫn đầu phong trào Hồi giáo chống Liên Xô. Mỹ lập ra các tụ điểm bí mật của người Hồi giáo ở các nước thuộc Liên Xô tại vùng Trung Á và hỗ trợ tài chính để lực lượng Hồi giáo này nổi loạn. Chỉ riêng ở Afghanistan, Mỹ và Saudi Arabia đã cùng chi tới 3,5 tỷ USD tài trợ cho người Hồi giáo chống lại chính quyền Liên Xô đang hiện diện ở Afghanistan.

Taliban được Mỹ coi như một công cụ để chống lại ảnh hưởng của Liên Xô

Khi Liên Xô rút khỏi Afghanistan, chính phủ Afghanistan không thể chống đỡ các nhóm phiến quân Hồi giáo Mujahideen. Các nhóm phiến quân này đấu đá lẫn nhau giành chính quyền mới, cuối cùng quyền lực rơi vào tay Taliban, một nhóm theo Hồi giáo chính thống.

Chính sách cai trị hà khắc 

Taliban hứa với người dân Afghanistan rằng họ sẽ mang lại một Afghanistan an ninh, trật tự và kiểm soát tham nhũng, nhưng cùng với đó là một thảm họa nhân đạo quy mô lớn.

Taliban có cách cai trị rất hà khắc

Taliban đưa ra những hình phạt khắc nghiệt như hành quyết nơi công cộng, cấm truyền hình, phá sập tượng Phật, đóng cửa trường nữ sinh với trẻ em trên 10 tuổi và giải thích rằng đó là luật Sharia. Giải thích qua về luật này thì đây gồm những quy tắc sống được quy định bởi Hồi giáo chính thống-truyền thống của Afghanistan. Sharia theo nghĩa đen có nghĩa là “con đường mòn rõ ràng dẫn đến sự trong sạch”.

Trong năm 1999, chỉ 4% trong số 9.000 bé gái được học tiểu học và không một ai được học trung học. Đến nay Afghanistan chỉ có khoảng 3,5 triệu bé gái được đi học.

Tháo chạy khỏi Afghanistan

Sau 6 cầm quyền, năm 2001 Taliban bị Mỹ đánh bại phải chạy ra khỏi Afghanistan.

Lý do tranh chấp có liên quan đến việc Mỹ bị tổ chức khủng bố Hồi giáo al-Qaeda tấn công ngày 11/09/2001. Sau đó, Taliban bị cáo buộc là đã chứa chấp al-Qaeda. Mỹ muốn Taliban giao nộp thủ lĩnh al-Qaeda là Osama bin Laden và đuổi quân al-Qaeda ra khỏi Afghanistan. Nhưng Taliban không đồng ý và cho rằng không có bằng chứng cho thấy Osama bin Laden tham gia vào vụ tấn công Mỹ ngày 11/09. 

Mỹ đã thành công đánh đuổi Taliban khỏi Afghanistan

Ngày 07/10/2001, Mỹ cùng liên quân đánh vào Afghanistan. Taliban thua liên tiếp và phải rút khỏi thủ đô Kabul ngày 13/11/2001, nhưng tàn dư Taliban đã thoát sang Quetta, Pakistan, đợi một cơ hội trở lại Afghanistan.

Mạnh mẽ quay lại

Từ một lực lượng vũ trang dính líu tới khủng bố, Taliban đã xây dựng thế lực thành một lực lượng quân sự-chính trị có tầm ảnh hưởng ở Afghanistan. 

Năm 2004, Taliban quay trở lại Afghanistan muốn đánh đổ chính quyền mới do Mỹ hậu thuẫn, đánh nhau gần 20 năm. Để nuôi lớn thế lực, Taliban gì cũng làm, từ bắt cóc, buôn lậu, tống tiền các công ty Afghanistan, đến bảo kê thị  trường ma túy. Không rõ con số cụ thể nhưng ước tính Taliban thu được 100-300 triệu USD lợi nhuận từ ma túy mỗi năm. 80% nguồn thuốc phiện thế giới đã được sản xuất tại Afghanistan. 

Taliban không từ mọi cách để quay trở lại Afghanistan

Nguồn lực lớn cùng khả năng tổ chức tốt giúp đội quân Taliban không ngại “chiến” với quân đội nước ngoài trong thời gian dài, làm ít nhất 64.000 binh lính, cảnh sát Afghanistan và 3500 binh sĩ nước ngoài bỏ mạng. Khi cựu tổng thống Donald Trump đưa ra thỏa thuận đình chiến, Taliban càng tin rằng quân đội Mỹ đã quá “lao lực” và sớm muộn sẽ rút khỏi Afghanistan.

Ngày 15/08/2021, tổng thống Ghani trốn sang Uzbekistan, Taliban chiếm được thủ đô Kabul và tuyên bố chiến tranh kết thúc. Taliban sẽ nhanh chóng làm rõ cách thức điều hành và hình mẫu chế độ cầm quyền ở Afghanistan, cũng sẽ tôn trọng quyền phụ nữ và con người trong khuôn khổ luật Sharia. 

Trang Phạm Thùy
About Author

Trang Phạm Thùy

"The most complicated skill is to be simple"

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest