Việc Taliban kiểm soát lãnh thổ Afghanistan đã đánh dấu sự kết thúc 20 năm cuộc chiến mà Mỹ đã khơi mào với danh nghĩa “truy quét khủng bố”. Vậy tại sao Mỹ lại tấn công Afghanistan, họ đạt được gì, mất gì, và tốn bao nhiêu trong cuộc chiến này?

Tại sao Mỹ tấn công Afghanistan?

Vài tuần sau khi tổ chức khủng bố Al-Qaeda tấn công Mỹ trong vụ khủng bố 11/9, cựu Tổng thống Mỹ George Bush tuyên bố các lực lượng Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tổ chức này, cùng với các mục tiêu Taliban ở Afghanistan.

Ông Bush cho biết, Taliban – tổ chức kiểm soát hầu hết lãnh thổ Afghanistan, đã bác bỏ yêu cầu giao nộp các lãnh đạo Al- Qaeda âm mưu lên kế hoạch cho vụ 11/9 từ những căn cứ bên trong Afghanistan. Ông Bush tuyên bố ý định đưa các lãnh đạo Al Qaeda chịu trách nhiệm trước công lý, khẳng định “Taliban sẽ phải trả giá”.

Mỹ tấn công Afghanistan dưới danh nghĩa chống khủng bố

Quân đội Mỹ với trang thiết bị tối tân, đã nhanh chóng áp đảo Taliban và Al Qaeda. Đến tháng 12/2001, Osama bin Laden, lãnh đạo Al-Qaeda và các chỉ huy hàng đầu của nhóm này đã tháo chạy an toàn sang Pakistan. Do Pakistan là một đồng minh của Mỹ, nên Washington không truy đuổi bin Laden, và thế là Pakistan trở thành điểm trú ẩn an toàn cho các tay súng Taliban, những người sau vài năm đã vượt biên giới tấn công các lực lượng Mỹ và Afghanistan.

Trong lúc đó, tại nội địa Afghanistan, lính Mỹ nhanh chóng lật đổ chính quyền Taliban, buộc tổ chức này đầu hàng vô điều kiện. Tháng 12/2003, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó là Donald Rumsfeld tuyên bố kết thúc các cuộc tấn công lớn ở Afghanistan. Tuy nhiên, cuộc chiến giữa Mỹ và Afghanistan vẫn chưa thực sự kết thúc.

Mỹ đã tốn bao nhiêu cho cuộc chiến ở Afghanistan?

Kể từ khi chính thức đổ bộ vào Afghanistan tháng 10/2001, Mỹ đã chi 2,26 nghìn tỷ USD vào chiến trường này, theo tính toán của “Dự án chi phí chiến tranh” tại Đại học Brown.

Phần lớn nhất, trị giá 1 nghìn tỷ USD, được dành cho Hoạt động dự phòng ở nước ngoài của Bộ Quốc phòng. Khoảng 530 tỷ USD khác được dành cho thanh toán lãi suất các khoản vay mà chính phủ Mỹ đã vay để tài trợ cho chiến tranh.

2,6 nghìn tỷ USD là số tiền Mỹ đã chi ra ở Afghanistan

Và Mỹ đã thu lại được những gì? Có thể, các nhà sản xuất vũ khí được hưởng lợi nhất, vì họ bán được vũ khí cho cả chính phủ Mỹ và chính phủ Afghanistan. Ngoài ra, nếu xét về mặt lý do tấn công Afghanistan để tiêu diệt khủng bố, Washington cũng đã thành công khi tiêu diệt Osamar bin Laden.

Tuy nhiên, hình ảnh náo loạn tại sân bay Kabul khi nhiều người cố tìm cách rời khỏi quốc gia Nam Á này khiến nhiều người hỏi số tiền khổng lồ mà Mỹ đổ vào Afghanistan có thực sự đáng giá so với những gì chính quyền và người dân Mỹ nhận lại được hay không.

Tình hình ở Afghanistan sau khi Taliban lật đổ ra sao?

Sau khi thành công lật đổ Taliban, Mỹ và NATO đã cố gắng tái xây dựng quốc gia này – vốn là một nhà nước thất bại, và thiết lập một nền dân trị phương Tây. Washing ton và NATO chi hàng tỷ USD để tái xây dựng một nhà nước kiệt quệ, vốn gần như nghèo nàn sau 2 thập kỷ chiến tranh trước đó, bao gồm cuộc chiến chống Liên Xô và nội chiến.

Công bằng mà nói thì Mỹ và NATO đã có những thành công bước đầu. Một chính phủ thân phương Tây được thiết lập. Các trường học, bệnh viện và cơ sở công mới được xây dựng. Hàng nghìn bé gái vốn bị cấm đi học dưới sự cai trị của Taliban, đã được tới trường học. Phụ nữ được đi học đại học, tham gia lực lượng lao động, làm việc trong quốc hội và chính phủ.

Dù có một số cải thiện, nhưng tình hình ở Afghanistan vẫn rất đen tối sau 20 năm Mỹ có mặt ở Afghanistan

Tuy nhiên, Afghanistan luôn phải đối mặt với nạn tham nhũng hoành hành, khi hàng trăm triệu USD đã bị tham ô hoặc chi tiêu không đúng mục đích. Chính phủ không có khả năng đáp ứng những nhu cầu cơ bản của người dân.

Trong khi đó, Taliban dù bị đuổi khỏi lãnh thổ Afghanistan, nhưng không hề bị tiêu diệt. Trái lại, họ càng ngày càng mạnh hơn. Năm 2009, cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama bắt đầu triển khai thêm hàng nghìn lính tới Afghanistan để chống lại sự nổi dậy của Taliban. Tuy nhiên, tổ chức này lại giáng những đòn nặng nề vào các lực lượng an ninh Afghanistan, thậm chí cả lực lượng Mỹ và NATO.

Suốt 20 năm qua, chưa khi nào Afghanistan được hưởng hòa bình thực sự. Taliban liên tiếp đánh bom nhằm vào quân đội, lực lượng an ninh, thậm chí là lính Mỹ. Có những vụ đánh bom thảm khốc đã xảy ra. Tính riêng trong năm 2021, đã có 174 người thiệt mạng trong các vụ đánh bom ở Afghanistan.

Mỹ bắt đầu tiến trình rút quân khỏi Afghanistan như thế nào?

Tháng 6/2011, ông Obama tuyên bố sẽ bắt đầu đưa các lực lượng Mỹ ở Afghanistan về nhà, và chuyển giao các nghĩa vụ an ninh cho người Afghanistan đến năm 2014. Khi đó, Lầu Năm Góc thừa nhận cuộc chiến mà Mỹ gây ra ở Afghanistan không thể nào giành chiến thắng theo nghĩa quân sự, và chỉ có giải pháp hòa đàm mới có thể chấm dứt xung đột.

4 năm sau, năm 2018, chính quyền của cựu Tổng thống Mỹ đã bắt đầu đàm phán với Taliban vào năm 2018. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Taliban lại không bao gồm đại diện của chính phủ Afghanistan.

Việc Mỹ rút khỏi Afghanistan đã khiến Taliban trỗi dậy nhanh chóng

Tháng 2 năm ngoái, chính quyền Trump đã ký một thỏa thuận với Taliban, trong đó tất cả các lực lượng Mỹ phải rút khỏi Afghanistan đến ngày 1/5/2021, dù rằng Tổng thống Mỹ Joe Biden đã kéo dài hạn chót đó. Đổi lại, Taliban cam kết chấm dứt quan hệ với các nhóm khủng bố như Al Qaeda hoặc nhánh của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng ở Afghanistan, giảm bạo lực và đàm phán với chính phủ Afghanistan được Mỹ hậu thuẫn.

Ban đầu, mục tiêu của hòa đàm là Taliban và các lãnh đạo Afghanistan xây dựng được một lộ trình chính trị cho chính phủ mới, giảm bạo lực và cuối cùng chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, thỏa thuận này lại không có các biện pháp ràng buộc Taliban thực hiện lời hứa của họ. Do chính phủ Afghanistan bị loại khỏi thỏa thuận Mỹ – Taliban, quan hệ giữa Kabul và Washington đẫ trở nên căng thẳng.

Sau thỏa thuận, Taliban đã dừng tấn công lính Mỹ, kiềm chế tấn công khủng bố ở các thành phố của Afghanistan. Trong khi đó, Mỹ đã giảm hỗ trợ về mặt không quân cho các lực lượng chính phủ Afghanistan.

Tại sao Taliban lại có thể đánh bại chính phủ Afghanistan nhanh đến vậy?

Sau khi Mỹ bắt đầu đẩy nhanh quá trình rút quân khỏi Afghanistan từ tháng 5 năm nay đã tạo ra một cơ hội không thể tốt hơn để Taliban giành lại quyền kiểm soát đất nước.

Thực ra Taliban và chính phủ Afghanistan có đàm phán riêng rẽ với nhau, bắt đầu từ tháng 9 năm ngoái ở Doha (Qatar). Nhưng các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc, vì vậy, Taliban không có lý do gì để ngừng các cuộc tấn công của mình.

Quận đội Afghanistan có sức chiến đấu rất kém, dù được trang bị không đến nỗi nào

Chỉ trong vòng 3 tháng, quân chính phủ Afghanistan nhanh chóng sụp đổ và để mất quyền kiểm soát hầu hết lãnh thổ. Cuối cùng như chúng ta đã biết, Taliban đã kiểm soát thủ đô Kabul vào ngày 15/8.

Vậy tại sao quân đội Afghanistan lại sụp đổ nhanh đến vậy? Đó là bởi dù được Mỹ và NATO hỗ trợ, nhưng quân đội và cảnh sát Afghanistan đã bị các chỉ huy cấp cao hơn “bòn rút” tiền lương và thiết bị. Bản thân các quân nhân và cảnh sát Afghanistan cũng không có tinh thần chiến đấu cao, nếu không muốn nói là lệ thuộc hoàn toàn vào lính Mỹ. Tỷ lệ huấn luyện quân đội Afghanistan rất thấp, và ngay cả các chỉ huy Mỹ cũng cho biết quân đội Afghanistan không đủ sức mạnh để chiến đấu.  

Chính vì thế, khi Taliban phát động các cuộc tấn công quy mô lớn, quân đội Afghanistan đã nhanh chóng bị đánh bại, để rồi mất luôn quyền kiểm soát đất nước vào tay Taliban.

Thành Vương Tiến
About Author

Thành Vương Tiến

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest