Liban đã từng có tăng trưởng nhanh chóng và thu hút được nguồn vốn khổng lồ từ quốc tế. Nhưng sau gần 3 thập kỷ, chính sách tiền tệ của quốc gia này bắt đầu trở nên giống như một mô hình lừa đảo Ponzi ở tầm quốc gia.

Khi ánh mắt của cộng đồng quốc tế đang dồn vào Afghanistan, thì cách đó khoảng 2000 km về phía Tây, Liban cũng đang chìm trong khủng hoảng. Nhiều người hẳn vẫn còn nhớ vào tháng 8 năm ngoái, tại Beirut – thủ đô của Lebanon, đã xảy ra một vụ nổ kinh hoàng khiến hơn 200 người chết và 7500 người bị thương. Sau 1 năm, tình hình của Liban không hề có sự cải thiện và thậm chí còn tồi tệ hơn nhiều do dịch bệnh và những cuộc biểu tình. World Bank mới đây đã nhận định rằng, Liban đã rơi vào khủng hoảng kinh tế và đây có thể là cuộc khủng hoảng quốc gia tệ nhất trong lịch sử thế giới.

Khung cảnh sau vụ nổ kinh hoàng tại cảng Beirut tháng 8/2020. Nguồn: Reuters

Thời kỳ hoàng kim của Ngân hàng trung ương Lebanon

Những vấn đề mà Liban đang gặp phải là hậu quả của những chính sách kinh tế sai lầm và một bộ máy tham nhũng. Vậy cụ thể điều gì đã xảy ra với một quốc gia từng được mệnh danh là “Thụy Sĩ của Trung Đông”?

Năm 1993, Liban kết thúc một cuộc nội chiến kéo dài 15 năm với một thỏa thuận hòa bình giữa các bên xung đột. Để tái thiết lại đất nước, Tổng thống mới đã chọn Riad Salameh – một người từng làm Phó Giám đốc tại Ngân hàng Merill Lynch trở thành Thống đốc Ngân hàng trung ương Liban. Trong khoảng hai thập kỷ đầu tiền, Salameh đã giúp cho nền kinh tế và hệ thống tài chính của Liban hoạt động trơn tru trong điều kiện chính trị đầy bất ổn, và thậm chí truyền thông còn trao cho ông cái tên “phù thủy tài chính”.

Thành tích của Riad Salameh là ổn định được siêu lạm phát tại Liban, đồng thời thu hút được một dòng vốn ngoại khổng lồ vào quốc gia này. Từ năm 2000 đến 2015, mức dự trữ ngoại hối của Liban tăng gần 7 lần lến khoảng 55 tỷ USD, đem đến cho Liban cái tên “Thụy Sĩ của Trung Đông”.

Để làm được điều này, Ngân hàng Trung ương Liban đã neo đồng tiền của nước này với USD để loại bỏ rủi ro biến động tỷ giá – ấn định quanh mức 1,507 bảng Liban đổi sang 1 USD. Sau khi đã ổn định được đồng nội tệ, Riad Salameh nâng lãi suất tiền gửi tại Ngân hàng Trung ương, giúp cho các ngân hàng thương mại có thể đưa ra một mức lãi suất rất hấp dẫn với các nhà đầu tư quốc tế.

Từ năm 2011 đến 2016, Ngân hàng Trung ương Liban trả mức lãi suất trung bình của tiền gửi bằng đồng USD cho các ngân hàng thương mại tại là khoảng 7% – 8%, cao hơn nhiều so với mức lãi suất của đồng USD tại Mỹ (trong khoảng 1,5% – 2,4%).

Khi tiền không được dùng cho đúng mục đích

Hàng tỷ USD nhanh chóng đổ vào Ngân hàng Trung ương Liban khiến cho nợ công chính phủ tăng cao, và đây chính là lúc vấn đề bắt đầu lộ ra. Những đồng tiền đúng ra nên được đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển nông nghiệp hoặc công nghiệp – vốn là những lĩnh vực đang kém phát triển tại Liban, thì lại lần lượt chảy vào những túi tiền tham nhũng của quan chức chính phủ.

Hậu quả là nền kinh tế của Liban dựa rất nhiều vào du lịch và tài chính, và hàng hóa tiêu thụ thì phải nhập khẩu đến 80% do gần như không có hoạt động sản xuất. Sau gần 3 thập kỷ, chính sách tiền tệ của Liban bắt đầu trở thành một mô hình lừa đảo ponzi ở tầm quốc gia: các ngân hàng thương mại đặt ra mức lãi suất cao để hút tiền, và sau đó trả lãi đó bằng… lãi từ gửi tiền tại Ngân hàng Trung ương.

Người dân Lebanon xếp hàng dài mua xăng vì nguyên liệu ngày càng khan hiếm và mỗi người chỉ được mua một lượng xăng nhất định. Nguồn: AFP

Và điều phải đến cũng đã đến. Chính phủ Liban không thể liên tục in tiền để trả nợ trong khi nền kinh tế thì trì trệ và thiếu những ngành sản xuất trọng yếu. Năm 2019, khi những cuộc biểu tình của người dân Liban ngày càng xuất hiện nhiều hơn, các nhà đầu tư quốc tế bắt đầu nhận ra chính phủ Liban sẽ không đủ năng lực tài chính để gánh được khoản tiền gửi ngoại tệ khổng lồ, và họ bắt đầu rút tiền ồ ạt. Đồng Liban nhanh chóng mất giá, giảm đến 90% giá trị tính từ cuối năm 2019 đến nay. Nợ công năm 2020 chiếm đến 170% GDP của Liban, và theo nhận định của FitchRatings, với tình hình này thì Ngân hàng Trung ương Liban sẽ sớm vỡ nợ.

Vậy điều gì sẽ xảy ra với Lebanon trong tương lai?

Trong khi người dân Liban đang vật vã từng ngày thì chính phủ vẫn chưa tìm được hướng giải quyết cho khối nợ công khổng lồ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF đã mở ra một lối thoát cho Liban với một gói hỗ trợ trị giá 4 tỷ USD, tuy nhiên với một điều kiện là Beirut cần phải có một bộ máy mới “nghiêm túc hơn”. Hồi tháng 7, tổ chức này cũng đã xác nhận rằng trong Quý 3/2021, Liban sẽ nhận được 860 triệu USD – một phần trong gói cứu trợ toàn cầu Covid-19 trị giá 650 tỷ USD của IMF. Câu hỏi đặt ra bây giờ là, liệu các phe phái tại Beirut có chịu thỏa hiệp với nhau để tái cấu trúc lại bộ máy chính phủ và đưa quốc gia vượt qua giai đoạn khó khăn này?

Kiên Hoàng
About Author

Kiên Hoàng

A young and curious writer. Interested in corporate finance and macroeconomics.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest