Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore đều là những ví dụ tiêu biểu trong việc thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình một cách ngoạn mục, điều không phải quốc gia nào cũng làm được. Vậy 3 nước này đã làm như thế nào?

Bẫy thu nhập trung bình là gì?

Kinh tế học giản đơn đã có bài viết về khái niệm bẫy thu nhập trung bình là gì. Nhắc lại một chút đây là cái bẫy mà một quốc gia sau khi vượt qua thu nhập thấp thì không thể tiến lên thu nhập cao và mãi mãi dậm chân tại chỗ trong một khoảng thời gian dài.

Trên thế giới, đã có rất nhiều quốc gia thoát nghèo thành công, nhưng không phải quốc gia nào cũng thoát khỏi cảnh “thường thường bậc trung”. Thực ra, số nước thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và vượt “vũ môn” trở thành nước có thu nhập cao là không nhiều. Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore là 3 trong số ít các nước đó. Vậy các nước này đã có chính sách gì?

Nhật Bản: Kế hoạch tăng gấp đôi thu nhập

Tháng 12/1960, Thủ tướng Nhật Bản Hayato Ikeda đề xuất kế hoạch đầy tham vọng mang tên “gấp đôi thu nhập”, nhằm mục tiêu nâng thu nhập bình quân đầu người lên gấp đôi trong 10 năm. Khi đó, ai cũng cho rằng đó là nhiệm vụ bất khả thi.

Tuy nhiên, bắt đầu từ năm 1961, chính phủ Nhật Bản đã tiến hành loạt biện pháp nhằm tăng thu nhập cho người dân. Trong nông nghiệp, chính phủ nâng giá các nông sản và khuyến khích sản xuất hiệu quả. Trong công nghiệp, chính phủ cắt giảm thuế và giảm lãi suất cho các cơ sở, công ty trong ngành này. Trong thương mại, nhà chức trách thúc đẩy tự do hóa thương mại và thu hẹp khoảng cách về lương.

Chính phủ của Thủ tướng Ikeda cũng đầu tư rất mạnh vào cơ sở hạ tầng, viễn thông và đổi mới công nghệ. Ngoài ra, nước này cũng nỗ lực cân bằng giữa đô thị và nông thôn.

Nhờ những chính sách đồng bộ, GDP đầu người của Nhật Bản đã tăng trưởng mạnh hơn kế hoạch. Năm 1960, GDP của Nhật Bản chỉ là 475 USD/ năm, nhưng 10 năm sau đã tăng hơn 4 lần, lên 2072 USD. Thập kỷ 60 vì thế cũng được coi là thời kỳ vàng son của Nhật Bản, với sự tăng trưởng phi mã của nền kinh tế.

Hàn Quốc: Phong trào làng mạc mới và kỷ luật xuất khẩu

Trước năm 1970, sự khác nhau giữa khu vực nông thôn và thành thị của Hàn Quốc là cực kỳ lớn.

Sau đó, cựu Tổng thống Park Chung-hee đã ban hành phong trào Làng mạc mới năm 1970, nhằm thu hẹp sự khác biệt đó. Siêng năng, tự lực và hợp tác chính là các khẩu hiệu khuyến khích các thành viên cộng đồng tham gia vào quá trình phát triển.

South Korea's Economic Miracle - European Business Magazine
Hàn Quốc thoát bẫy thu nhập trung bình nhờ chính sách hợp lý


Giai đoạn đầu của phong trào này tập trung vào cải thiện điều kiện sống và môi trường. Giai đoạn sau của dự án tập trung vào xây dựng cơ sở hạ tầng nông nghiệp và gia tăng thu nhập của cộng đồng. Phong trào này kéo dài trong 1 thập kỷ, và đã giúp thu nhập của các nông dân Hàn Quốc tăng đáng kể, thậm chí có một vài thời điểm còn vượt cả thành phố.

Trong lĩnh vực công nghiệp, Hàn Quốc cũng cực kỳ chú trọng. Chính phủ tạo điều kiện hết mức cho các tập đoàn công nghiệp như Samsung, Hyundai, Poso, như giảm thuế, giảm cả lãi suất, để giúp các công ty này đầu tư nguồn lực tối đa vào khoa học và đẩy mạnh nhập khẩu công nghệ. Nhưng đổi lại, chính phủ của Tổng thống Park cũng “khoán” luôn cho các tập đoàn này phải xuất khẩu được các sản phẩm công nghiệp, nôm na tức là đưa các doanh nghiệp này vào “kỷ luật xuất khẩu”.

Câu châm ngôn “trước hết là xuất khẩu” của Tổng thống Park được coi là kim chỉ nam cho các hoạt động kinh tế của Hàn Quốc, không chỉ trong giai đoạn ông nắm quyền mà còn là cả sau này. Chiến lược phát triển của Hàn Quốc là cực kỳ rõ ràng, đó là tập trung vào hiện đại hóa, công nghiệp hóa và quốc tế hóa.

Nhờ liên tục thực hiện những mục tiêu cả về nông nghiệp lẫn công nghiệp, Hàn Quốc đã phát triển thần tốc trong giai đoạn 1970 đến thập niên 90, trở thành một con hổ châu Á đúng nghĩa.

Singapore: Chương trình tài năng

Từ những năm 1980, Singapore bắt đầu chương trình “tu dưỡng” cho đại bộ phận tầng lớp trung lưu. Yếu tố quan trọng trong thành công của Singapore chính là giáo dục, hay còn gọi là “chương trình tài năng”.

Chính phủ Singapore coi giáo dục là khoản đầu tư vào con người, do đó đã không tiếc tiền đổ vào lĩnh vực giáo dục và nhân lực. Thống kê cho thấy các quỹ giáo dục chiếm ít nhất 12% ngân sách hàng năm của Singapore, và có thể cao tới 35%, mức cao thứ hai trong chi tiêu của chính phủ.

Giáo dục tiểu học, trung học và đại học được nhà nước hết sức ủng hộ. Chính phủ Singapore chú trọng đến bình đẳng giáo dục, giáo dục nâng cao và đào tạo nghề. Nước này cũng khuyến khích sinh viên sáng tạo và tư duy phản biện, cho phép trường công lập tự xây dựng chương trình giáo dục. 

Chính phủ Singapore cũng cung cấp các chính sách ưu đãi đối với các giáo sư nước ngoài nhằm sống và làm việc ở Singapore. Với đội ngũ nhân lực chất lượng cao, Singapore đã nhanh chóng phát triển, trở thành quốc gia giàu có dù không sở hữu tài nguyên thiên nhiên hay đất đai rộng lớn như nhiều quốc gia khác.

Điểm chung của 3 quốc gia

Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc có những cách thức phát triển khác nhau, nhưng tất cả đều chung một hướng đó là họ có một nhà nước vững mạnh, hỗ trợ rất tốt cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Đây là điều mà những nước khu vực Nam Mỹ như Argentina, Brazil không có được, khi hai nước này đều sở một nhà nước trung ương thiếu hiệu quả, dù sở hữu tài nguyên thiên nhiên và đất đai phong phú hơn rất nhiều.

Đây chính là bài học quan trọng mà Việt Nam cần rút ra trong quá trình thoát bẫy thu nhập trung bình.

Tham khảo: Global Times, Châu Á vận hành như thế nào

Thành Vương Tiến
About Author

Thành Vương Tiến

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest