Tranh cãi về việc có nên tiêm mũi vaccine thứ 3 hay không ngày càng gay gắt. Ngày 04/08 vừa rồi, tổng giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã kêu gọi các nước tạm ngừng tiêm liều tăng cường với những người đã tiêm đủ hai liều vaccine, ít nhất là đến cuối tháng 9. Động thái này trước hết là để phủ vaccine công bằng hơn giữa các nước, nhưng ngoài ra còn có lý do gì khác hay không?

Tranh cãi về việc tiêm mũi thứ 3

Với nhóm người có hệ miễn dịch bị suy giảm hay các tế bào miễn dịch phát triển không bình thường, các nghiên cứu chỉ ra vaccine không đạt hiệu quả cao trong nhóm này như người bình thường, nên cần thiết phải tiêm mũi thứ 3. Tuy nhiên, việc có nên tiêm mũi thứ 3 cho những người bình thường hay không lại gây ra tranh cãi gay gắt.

Tamil Nadu to hold its third COVID-19 vaccination drive on September 26
Tiêm mũi thứ 3 vaccine ngừa COVID-19 đang vấp phải nhiều tranh cãi

Sau khi Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ công bố nghiên cứu cho thấy hiệu quả của vaccine sẽ giảm dần theo thời gian, Mỹ, Israel và các nước giàu đang rục rịch tiêm mũi tăng cường. Brazil đã tiến hành thử nghiệm mũi 3 vaccine AstraZeneca cho 10.000 tình nguyện viên, Mỹ phê duyệt tiêm mũi thứ 3 cho toàn dân bắt đầu từ 20/09, trong khi Israel thậm chí đã tiêm xong mũi thứ 3 và đang chuẩn bị cho mũi thứ 4.

Thế nhưng, Tổ chức Y tế Thế giới WHO cực lực phản đối ý và một lần nữa khuyến cáo các nước không nên vội vàng tiêm liều tăng cường. Hơn nữa, vì tranh cãi này, hai chuyên gia hàng đầu trong FDA đã tuyên bố từ chức. Một là Giám đốc văn phòng nghiên cứu và đánh giá vaccine Marion Gruber, và hai là Philip Krause, Phó giám đốc dưới quyền Marion.

Hai liều là đủ?

Ngày 13/09, Marion, Philip và các nhà khoa học quốc tế khác đã công bố một bài báo khoa học trên một tạp chí chuyên ngành uy tín là Lancet. Bài báo cho biết mặc dù việc tiêm chủng mang lại rất nhiều lợi ích, nhưng lợi ích của mũi bổ sung thứ 3 lại không rõ ràng và nếu có thì liệu lợi ích có quá ít hay không. Hơn nữa, những người đã tiêm đủ hai liều vẫn có khả năng được bảo vệ khá tốt, dù vaccine không đạt hiệu quả mạnh với chủng Delta. Cụ thể là khi so sánh với những người chưa tiêm, những người tiêm đủ 2 mũi có xác suất nhiễm Delta thấp hơn 5 lần, khả năng nhập viện thấp hơn 10 lần và nguy cơ tử vong do Delta thấp hơn 11 lần.

Một số dữ liệu khác của nghiên cứu trong thời điểm chủng Delta hoành hành khoảng tháng 5 đến tháng 7 như sau

  • Hiệu quả của vaccine chống SARS-CoV-2 trên bệnh nhân bang New York giảm từ 91,7% xuống 79,8% trong tháng 5-7, nhưng tỉ lệ không phải nhập viện vẫn đạt gần 95%

(Nghiên cứu lớn trên bệnh nhân ở bang New York, công bố trong báo cáo về bệnh và tử vong hàng tuần, ngày 18/08)

  • Tỉ lệ không mắc bệnh nặng là gần 92% với những người từ 50 tuổi trở xuống và 85% với những người ngoài 50.

(Dữ liệu từ Bộ Y tế Israel)

  • Số người bị nhiễm tăng vọt từ 04/04 đến 17/07, nhưng tỉ lệ này ở những người tiêm đủ 2 mũi vẫn rất ít và thấp so với số người phải nhập viện và tử vong.

(Dữ liệu từ CDC)

Vaccine bổ sung, hay nguy cơ bùng phát một đợt dịch mới?

Khi chia sẻ tại sao lại phản đối việc tiêm thêm vaccine, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cũng có nhắc khéo đến rủi ro này: “Virus đang phát triển và việc tập trung vào các mục tiêu dân tộc hẹp hòi không phải là lợi ích tốt nhất của các nhà lãnh đạo khi chúng ta đang sống trong một thế giới liên kết và virus đang biến đổi nhanh chóng”.

Cái “virus đang biến đổi nhanh chóng” ở đây chính là báo động rủi ro về một đợt dịch mới bùng phát. Để nhìn thấy được rủi ro này, chúng ta phải hiểu được cách các biến thể Corona là Alpha, Beta, Gamma và Delta được tạo ra, cũng là quá trình A-U-T-G-X được nhắc đi nhắc lại trong sinh học lớp 9.

Khi virus Corona thoát được sự rà soát của hệ miễn dịch để tiến vào tế bào người, nó bám dính với màng tế bào, truyền gen ARN của mình sang để tế bào copy ra nhiều bản sao của nó hơn. Tuy nhiên, nếu quá trình copy có sơ suất sẽ tạo ra một virus mới hoàn toàn (còn gọi là đột biến gen). Một số đột biến vô dụng, một số khác rất vượt trội. Vượt trội tức là đột biến sau sẽ nguy hiểm hơn virus gốc, cả về tốc độ truyền nhiễm lẫn khả năng lươn lẹo và qua mặt hệ miễn dịch. Các đột biến chúng ta đã thấy là Alpha, Beta, Gamma và Delta.

Tuy nhiên, việc tiêm vaccine chỉ giúp hệ miễn dịch rà soát được virus gốc nhưng rất khó phát hiện ra các biến thể của nó vượt trội hơn và lươn lẹo hơn. Khi có một virus mới vượt trội như thế, ngành công nghiệp vaccine phải nghiên cứu một vaccine khác để đối kháng. Biến thể, vaccine mới, biến thể khác, vaccine khác,… cứ liên tục một vòng lặp như vậy. 

Vậy nên giải pháp là phải phủ rộng vaccine trước khi virus kịp hình thành các biến thể vượt trội và truyền nhiễm các biến thể đó. Thế nhưng khi các nước tiêm liều tăng cường, tốc độ phủ rộng vaccine trên thế giới bị chậm lại, virus liên tục nhân bản và nguy cơ xuất hiện các biến thể vượt trội lại tăng lên. Trường hợp xấu nhất là biến thể sẽ kháng tất cả các vaccine đã được nghiên cứu và mọi nỗ lực tiêm chủng trước giờ ngã về 0. Phải nói rằng các nước trải qua nhiều lần bùng dịch nghiêm trọng không hẳn vì các phương pháp phòng chống không tốt, mà còn vì các đột biến sau đã khó đối phó hơn  so với virus ban đầu có nguồn gốc từ Vũ Hán. 

Nhưng một điểm cộng của Corona khi so với các virus RNA khác là nó có một loại enzyme giúp phát hiện các bản copy lỗi, nên xác suất để lọt các phiên bản lỗi sẽ thấp hơn, thời gian xảy ra lần đột biến tiếp theo sẽ lâu hơn. 

Trang Phạm Thùy
About Author

Trang Phạm Thùy

"The most complicated skill is to be simple"

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest