Tác giả: Trần Minh

Ngày 16/9, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết nước này đã gửi đơn gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đến đây lại xuất hiện một tình huống khá trớ trêu: Bắc Kinh tìm đường tham gia vào một liên kết do Washington thiết kế để nâng cao vai trò lãnh đạo của Mỹ và kiềm chế Trung Quốc, trong khi chính Washington hiện lại đang là kẻ đứng ngoài.

CPTPP là gì?

CPTPP được 11 quốc gia ký kết vào năm 2018, gồm Canada, Mexico, Peru, Chile, New Zealand, Australia, Nhật Bản, Singapore, Brunei, Malaysia và Việt Nam. Tiền thân của hiệp định này là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) ký kết năm 2016 và khi đó bao gồm cả Mỹ. TPP là trọng tâm của chiến lược xoay trục sang châu Á của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, nhằm tạo ra đối trọng kinh tế với Trung Quốc tại Thái Bình Dương. Sau khi cựu Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi hiệp định vào năm 2017, 11 quốc gia còn lại đã điều chỉnh và thay đổi TPP thành CPTPP.

Thinking the unthinkable about China's CPTPP application - VnExpress  International
CPTPP là hiệp định thương mại quan trọng của thế giới

TPP bao phủ khoảng 36% kinh tế thế giới và mất gần một thập kỷ để đàm phán. Sau khi Mỹ ra đi, CPTPP với 11 thành viên còn lại đại diện cho khoảng 13,5% kinh tế thế giới. Theo ước tính của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, tham gia CPTPP sẽ giúp các nền kinh tế thành viên tăng trung bình 1,7% vào năm 2030 so với nếu không tham gia hiệp định này. Được lợi nhất sẽ là các quốc gia ở nấc dưới như Việt Nam hay Peru, với mức tăng trưởng kỳ vọng vào khoảng 2-3% mỗi nước.

Như mọi hiệp định thương mại khác, CPTPP sẽ giúp cắt giảm đáng kể thuế quan giữa các nước thành viên. Nhưng hiệp định thương mại và đầu tư được đánh giá là toàn diện nhất kể từ thời thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) này không chỉ liên quan tới trao đổi hàng hóa và dịch vụ. CPTPP còn có các quy định về chuẩn hóa các quy định trong các lĩnh vực như an toàn thực phẩm hay các quy định về thị thực cho doanh nhân, nhằm tạo điều kiện thúc đẩy tốt nhất cho giao thương giữa các nền kinh tế thành viên.

Trung Quốc tìm kiếm gì từ CPTPP?

Với 11 thành viên, CPTPP được kỳ vọng sẽ tạo ra thu nhập toàn cầu ước tính khoảng 147 tỷ USD hàng năm. Nếu Trung Quốc gia nhập, con số này sẽ tăng gấp 4 lần lên 632 tỷ USD, tức là nhiều hơn 25% so với TPP ban đầu với Mỹ.

Trung Quốc sẽ là nền kinh tế lớn nhất trong hiệp định đối tác khổng lồ này và củng cố hơn nữa vị trí của Bắc Kinh như một trung tâm thương mại và đầu tư trong khu vực. Theo một báo cáo năm 2019 của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, Trung Quốc có thể tăng thu nhập quốc gia thêm 298 tỷ USD nếu gia nhập CPTPP. Xuất khẩu của Trung Quốc sẽ tăng 638 tỷ USD vào năm 2030 trong khi nhập khẩu cũng có thể tăng một lượng tương tự.

Cũng cần lưu ý rằng Trung Quốc là quốc gia vượt qua đại dịch Covid-19 thành công nhất trong 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới. Tăng trưởng kinh tế năm 2020 của Trung Quốc đạt 2,1%, cao hơn 5,8% so với Mỹ. Với đà ưu thế này, tham gia CPTPP là một cách tiếp cận khả thi và thiết thực đối với tham vọng vượt Mỹ của Trung Quốc.

Theo Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa (CCG), tham gia CPTPP cũng sẽ cho các doanh nghiệp Trung Quốc một thị trường rộng lớn hơn để phát triển. Điều này sẽ đặc biệt có ý nghĩa đối với những công ty như Huawei và TikTok khi Trung Quốc đang thắt chặt kiểm soát đối với các công ty công nghệ trong nước.

Khi nào Trung Quốc sẽ gia nhập?

Các lợi ích nghe rất hứa hẹn, nhưng trên thực tế con đường gia nhập của Trung Quốc có thể không dễ dàng. Bắc Kinh sẽ phải được sự nhất trí của tất cả 11 thành viên để có thể đặt chân vào CPTPP. Cần nhớ rằng Trung Quốc đang có quan hệ căng thẳng với nhiều nước trong số này, có thể kể đến như Australia, Canada và Nhật Bản – đều là những đồng minh của Mỹ.

Portrait de XI Jinping | Reporters sans frontières
Trung Quốc nuôi tham vọng lớn khi nộp đơn gia nhập CPTPP

Kể cả khi nhận được sự ủng hộ của 11 nước, nhiều chuyên gia nghi ngờ khả năng Trung Quốc có thể đáp ứng các quy định của CPTPP, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến lao động, doanh nghiệp nhà nước, trợ cấp, thương mại điện tử và truyền dữ liệu xuyên biên giới. Ví dụ, CPTPP cấm các hành vi trợ cấp cho các doanh nghiệp nhà nước làm ảnh hưởng tới tính cạnh tranh thị trường, trong khi chính quyền của Chủ tịch Tập Cận Bình đang theo đuổi các nỗ lực củng cố khu vực nhà nước.

Ngay cả khi chưa tính đến những yếu tố trên, việc gia nhập của Bắc Kinh vẫn xa vời, khi các thành viên của CPTPP đang tập trung xem xét đơn gia nhập của Vương quốc Anh. Quá trình gia nhập của Trung Quốc có thể mất nhiều năm, thậm chí có thể kéo dài cả thập kỷ. Một số chuyên gia thậm chí đặt nghi vấn liệu Trung Quốc có thật sự muốn tham gia hay không, cho rằng Bắc Kinh có thể bày ra các cuộc đàm phán kéo dài và không đi đến đâu.

Cựu Quyền Phó Đại diện Thương mại Mỹ Wendy Cutler cho biết: “Trung Quốc không mất gì trong khi lại thu lợi khá nhiều khi đề nghị suông tham gia CPTPP”. Một số nhà phân tích đã hoan nghênh hành động này, cho rằng Bắc Kinh đang cam kết tiếp tục theo đuổi các tiêu chuẩn thương mại quốc tế. Một số ý kiến khác cho rằng Trung Quốc đang tìm cách lôi kéo các đồng minh truyền thống của Mỹ vào quỹ đạo kinh tế của mình.

Nguồn: Wall Street Journal, Nikkei Asian Review

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest