Chúng ta hay nghe đến việc xào nấu báo cáo tài chính (cook the books). Vậy các doanh nghiệp xào nấu BCTC để làm gì, và bằng cách nào? Cùng đọc bài viết này nhé 

Xào nấu để làm số tốt hơn

Tất nhiên, phần lớn các trường hợp xào nấu BCTC nhằm làm cho BCTC đẹp hơn thực tế. 

Một trường hợp rất phổ biến, là tăng doanh thu, lợi nhuận ảo, nhằm thu hút nhà đầu tư. Một số trường hợp, công ty sẽ giấu nợ nhằm làm cho tỷ lệ nợ trên tổng tài sản tốt hơn hơn, để có thể tiếp tục vay ngân hàng. 

Cũng có những trường hợp ban lãnh đạo công ty xào nấu BCTC nhằm để giữ ghế hoặc nhận thưởng theo hợp đồng với hội đồng quản trị. 

Xào nấu để làm số xấu đi

Trong một số trường hợp, công ty sẽ cố tình báo cáo số không tốt, có thể nhằm giảm thuế. 

Trong trường hợp có mâu thuẫn giữa các nhà đầu tư trong công ty, việc làm cho tình hình kinh doanh tệ đi cộng với việc báo cáo kết quả không khả quan, sẽ giúp cho một trong hai bên đẩy nhà đầu tư còn lại ra khỏi công ty. 

Các thủ thuật xào nấu chính

Có rất nhiều thủ thuật để xào nấu BCTC, một số thủ thuật thì hoàn toàn phạm pháp do trái với quy định về kế toán, tuy nhiên cũng có những thủ thuật hoàn toàn hợp pháp. 

  1. Ghi nhận doanh thu chưa thực hiện

Nhiều công ty có các hợp đồng thực hiện dự án dài hạn, và doanh thu sẽ được thanh toán theo giai đoạn. Chẳng hạn, ban lãnh đạo công ty Enron đã ghi nhận trước các khoản doanh thu cho các năm sau vào thời điểm năm 2000 nhằm tăng khống doanh thu và nhận các khoản thưởng lên đến hàng trăm triệu USD. 

  1. Cho mua hàng trả chậm

Nhiều công ty đẩy doanh thu bằng cách cho khách hàng mua trả chậm đến 6 tháng và thúc khách hàng ký nhiều hợp đồng mua hàng mà không quan tâm liệu khách hàng có khả năng trả tiền khi đến hạn hay không. Tất nhiên doanh thu sẽ được ghi nhận ngay thời điểm giao hàng. 

  1. Giấu chi phí

Các công ty có thể điều chỉnh thời điểm cũng như cách phân bổ chi phí nhằm tăng lợi nhuận. Điển hình với các công ty bất động sản ở Việt Nam, chi phí marketing phải được ghi nhận ngay khi trả cho agency, nhưng nhiều công ty lại chia đều chi phí theo giai đoạn của dự án. 

Ngoài ra, lãi vay ngân hàng là chi phí phát sinh, nhưng một số chủ đầu tư dự án lại vốn hóa lãi vay thành tài sản thực hiện dự án, thay vì ghi nhận chi phí ngay. 

  1. Thay đổi thời hạn khấu hao

Đây là một cách tăng lợi nhuận đơn giản nhưng cũng khá lộ liễu vì công ty phải công bố chính sách khấu hao trên BCTC.

Nếu công ty có một chiếc máy dùng sản xuất trị giá 100 tỷ, và phải khấu hao trong 5 năm – chi phí khấu hao mỗi năm là 20 tỷ. Trong một năm kết quả kinh doanh không tốt, công ty có thể điều chỉnh thời gian khấu hao thành 10 năm thế là giảm chi phí được 10 tỷ mỗi năm. 

  1. Công cụ tài chính ngoại bảng nhằm giấu nợ hoặc các tài sản rủi ro

Nhằm tách biệt các khoản nợ lớn hoặc tài sản rủi ro ra khỏi hoạt động kinh doanh chính của mình, các công ty có thể tạo các công cụ tài chính ngoại bảng (SPV) và bán các khoản nợ hay tài sản ra qua SPV. Các công ty có thể cơ cấu cấu trúc của các SPV để nó không xuất hiện trên BCTC của mình. 

Trong scandal năm 2001, Enron đã thành lập một SPV, và đưa cổ phiếu đang tăng giá nhanh chóng của mình qua SPV này. Sau đó SPV này đã sử dụng chính cổ phiếu của SPV để làm tài sản thế chấp cho các khoản vay, sau đó sử dụng các khoản vay này để mua lại tài sản của Enron và thế là Enron có tiền để trả nợ. 

  1. Mua bán công ty

Khi các công ty lớn không đạt được tăng trưởng doanh thu hay lợi nhuận như mong muốn, việc mua lại một công ty khác nhằm mục tiêu tăng trưởng là một biện pháp thường xuyên được sử dụng trên toàn cầu. 

Riêng ở Việt Nam, các bạn có thể nghiên cứu thương vụ công ty Nhà Thủ Đức (TDH) bán 51% cổ phần của Chợ nông sản Thủ Đức nhằm ghi nhận lợi nhuận (bán 49% sẽ không được ghi nhận theo luật), điều đáng nói là thương vụ này lại được bán giá rẻ cho chính ban lãnh đạo công ty bằng cách phát hành thêm cổ phần. 

  1. Bán và thuê lại (Sale and lease back)

Đây là nghiệp vụ khá nổi ở VIệt Nam được sử dụng bởi Vietjet. Về cơ bản Vietjet mua máy bay từ Airbus, bán lại cho một công ty tài chính chuyên cho thuê máy bay với một mức giá có lãi, sau đó lại thuê lại chính chiếc máy bay đó. Về lâu dài, tất nhiên chi phí thuê máy bay sẽ cao hơn với việc mua. Nhưng trong ngắn hạn, Vietjet có thể ghi nhận đây là lãi, mặc dù khoản lãi này chẳng liên quan đến hoạt động chính của công ty là vận chuyển hành khách. 

  1. Trích lập dự phòng. 

Hàng hóa tồn kho không bán được, quá hạn, rủi ro thì phải lập trích lập dự phòng, nhưng nhiều công ty không thèm làm việc này, dẫn đến chi phí thật của công ty không được phản ánh đúng. 

Tiêu biểu là thương vụ gỗ Trường Thành (TTF) không trích lập dự phòng cho hàng hóa không bán được, đến khi vỡ lở, thì cổ phiếu của công ty cũng sập hầm từ hơn 40k vào năm 2016 xuống dưới 10k / cổ phiếu. 

Nhưng trích lập dự phòng cũng có thể giúp công ty trải đều lợi nhuận và giảm bớt ảnh hưởng cũng những năm kinh doanh không tốt. Các ngân hàng có thể trích lập dự phòng nợ xấu nhiều trong những năm kinh doanh tốt, và trích lập ít lại trong một số thời điểm kinh doanh không khả quan trong ngắn hạn nhằm tránh những biến động lớn về kết quả kinh doanh. 

Hoặc một số doanh nghiệp cố tình trích lập dự phòng nhiều hơn cần thiết, sau đó lại giảm chính các khoản trích lập này lại nhằm ghi nhận lợi nhuận. 

Thái Phan
About Author

Thái Phan

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest