Ít ai biết Mỹ từng thê thảm đến mức không có hải quân suốt 10 năm và tàu buôn liên tục gặp cướp biển. Vào thời điểm năm 1890, khi Anh đã là bá chủ biển cả thì Mỹ vẫn chưa có gì lớn. Tuy nhiên, từ sau năm 1890, tư tưởng sức mạnh biển của thiếu tướng hải quân Alfred Thayer Mahan đã thấm nhuần vào đường lối ngoại giao của Mỹ, để Mỹ trở thành một cường quốc biển như bây giờ.

Đi ra biển lớn

Mahan cho rằng đại dương là con đường giao thương nối các quốc gia đã bị nước chia cắt lại với nhau. Giao thương bằng đường thủy dễ hơn đường bộ, vì không cần phải xây dựng như đường bộ và các phương tiện vận tải có thể đi theo mọi hướng. Nhưng các chuyến hàng hải lại dài và khá nguy hiểm, nên cần hải quân bảo vệ và phải có các trạm để nghỉ chân dọc đường.

Các nước dùng vũ lực hoặc quan hệ để thiết lập một vài trạm dừng chân ở nước ngoài, sau này nhân lên càng nhiều và phát triển thành các khu kiều dân sinh sống. Có những trạm được lập ra vì mục đích giao thương, nhưng cũng có những căn cứ chỉ thuần mục tiêu phòng thủ và chiến tranh. Riêng New York, Mahan cho rằng nơi này hội tụ đủ cả giá trị về thương mại lẫn quân sự.

Vậy theo Mahan, sức mạnh biển gồm những gì?

Mahan cho biết “sức mạnh biển theo nghĩa rộng, bao gồm không chỉ sức mạnh đủ sức khống chế mặt biển hoặc một phần mặt biển bằng quân sự, mà còn cả việc buôn bán trong thời bình và vận chuyển bằng đường biển nữa”.

Tóm gọn lại:

Sea power = (1)Merchant Marine (thương thuyền) + (2)Navy (hải quân) + (3)Navy base (căn cứ địa trên biển)

Nghĩa là để thống trị biển cả, phải đồng thời đẩy mạnh ngoại thương, tăng sức mạnh hải quân và phải xây được mạng lưới rộng các căn cứ địa trên biển, nếu được phải lập căn cứ địa trên tất cả các khu vực trọng yếu của đại dương trên thế giới. Bản đồ sau chỉ ra các khu vực trọng yếu ngày nay,  chúng đều nằm ở vị trí dễ giao với các tuyến hàng hải lớn; có nhiều sông, cảng để tàu bè dễ đi lại; và dân cư sống dọc bờ biển nhiều để cung cấp lao động biển ( như đóng tàu, sản xuất hàng hóa cho hải quân).

Các vị trí có giá trị thương mại trên thế giới ngày nay
Mũi Hảo Vọng là tuyến đường duy nhất khi chưa có kênh đào Suez

Biển đã mang lại vị trí siêu cường

Những gì đã xảy ra trong lịch sử lại cho thấy vị thiếu tướng hải quân này đã thấy trước thời đại. Sau khi cuốn sách về thuyết sức mạnh biển của ông được xuất bản năm 1890, tổng thống Mỹ lúc đó là Theodore Roosevelt đã từ bỏ tư duy đất liền và chuyển sang tư duy biển. Năm 1903, Mỹ nắm lấy quyền đào kênh đào Panama, sau đó đặt căn cứ tại eo biển Caribbean và eo biển Trung Mỹ. Từ vị trí thứ 12 trên bảng xếp hạng quân sự thế giới, đến cuối thế kỷ XIX Mỹ đã vươn lên vị trí thứ 3,  sau thế chiến I đứng thứ nhất và đến sau thế chiến II thì hoàn toàn kiểm soát được Thái Bình Dương. Tổng thống Theodore Roosevelt nói rằng Mahan là một trong những nhân vật vĩ đại nhất lịch sử nước Mỹ.

Kênh đào Panama rút ngắn thời gian đi từ Thái Bình Dương sang Đại Tây Dương xuống còn 8 tiếng

Cuốn “The influence of sea power upon history 1660-1783” của Mahan được nhiều nước dịch và xuất bản. Năm 2000, Trung Quốc xuất bản sách của Mahan và phổ biến thuyết sức mạnh biển rộng rãi. Nước này ngay lập tức giảm lục quân, tập trung vào hải quân và đóng nhiều tàu chiến. Đây cũng có lẽ là lí do khiến Trung Quốc trở nên hung hăng như vậy ở khu vực Biển Đông.

Việt Nam và thuyết sức mạnh biển hiện đại

Trong thời toàn cầu hóa, sức mạnh biển hiện đại gồm nhiều thành tố phức tạp hơn thời của Mahan. Nó là chính sách biển tổng hợp dựa trên chính sách đối ngoại, phòng thủ, quân sự (hải-lục-không quân) và kinh tế. Ngoài ra còn phụ thuộc vào công nghệ biển và các hoạt động liên minh.

Chính sách biển của Việt Nam

Việt Nam đã tham gia các công ước quốc tế về biển, có UNCLOS 1982, IMO, DOC, MARPOL, CBD. Việc hội nhập trên biển sẽ giúp nước ta bảo vệ vững chủ quyền trên biển và phát triển kinh tế tốt hơn. Tiềm lực kinh tế từ biển Đông là rất lớn, mỗi năm Việt Nam khai thác được gần 2 triệu tấn hải sản và 17-18 triệu tấn dầu thô, tại vùng biển và thềm lục địa còn phát hiện nhiều bể trầm tích có triển vọng, nếu quy đổi ra dầu được 10 tỷ tấn. Tuy nhiên, hệ thống luồng đường biển, cảng biển và bến cảng nước ta lại chưa đạt chuẩn khu vực. Trong 38 luồng biển, chỉ có 10 luồng biển dài hơn 1 km, rộng hơn 100 m và sâu trên 10 m, nếu được đầu tư đúng có thể sẽ thành các luồng biển theo chuẩn quốc tế.

Trang Phạm Thùy
About Author

Trang Phạm Thùy

"The most complicated skill is to be simple"

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest