Tác giả: Minh Minh

11,9 triệu tài liệu liên quan đến 14 công ty cung cấp dịch vụ trốn thuế được rò rỉ tới tay Tổ chức Nhà báo Điều tra Quốc tế (ICIJ). Toàn bộ quá trình phân tích và điều tra sau đó là một thách thức lớn về kỹ năng báo chí điều tra, ứng dụng công nghệ và cả kiên nhẫn.

Đầu tháng 10, cả thế giới chấn động trước một vụ rò rỉ kho dữ liệu dung lượng 2,94 terabyte tiết lộ bí mật trốn thuế của giới thượng lưu giàu có từ hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó bao gồm hơn 330 chính trị gia và 130 tỷ phú theo danh sách của Forbes, cũng như những người nổi tiếng, những kẻ lừa đảo, buôn bán ma túy, các thành viên hoàng gia và lãnh đạo trên khắp thế giới.

Một chiến dịch vô tiền khoáng hậu

Hồ sơ Pandora là dự án hợp tác điều tra báo chí lớn nhất từ ​​trước đến nay trên thế giới. ICIJ đã dẫn đầu một nhóm hơn 600 nhà báo từ 150 hãng tin đã dành 2 năm để sàng lọc, truy nguồn và đào sâu vào hơn 11,9 triệu hồ sơ mật liên quan đến hàng chục quốc gia.

Số tài liệu rò rỉ này đến từ 14 công ty chuyên cung cấp dịch vụ cho các khách hàng muốn che giấu hoạt động tài chính. Với vài trăm hoặc vài nghìn USD, các công ty này có thể giúp khách hàng thành lập một công ty mà không để lộ danh tính chủ sở hữu thực sự.

Với số tiền từ 2.000 đến 25.000 USD, họ có thể thiết lập một quỹ tín thác cho phép khách hàng kiểm soát tiền của họ trong đó, trong khi danh tính không hề xuất hiện trên giấy tờ pháp lý.

Phân tích các tài liệu mật, ICIJ đã xác định 956 công ty ở các thiên đường thuế có quan hệ với 336 chính trị gia và quan chức cấp cao, bao gồm các nhà lãnh đạo quốc gia, các bộ trưởng nội các, đại sứ và nhiều quan chức khác. Hơn 2/3 trong số các công ty đó đặt tại Quần đảo Virgin thuộc Anh. Ngoài ra, còn có các địa điểm như Seychelles, Hồng Kông, Belize, Panama, Nam Dakota…

Ngoài những người nổi tiếng, những người bị rò rỉ bao gồm cả những người giàu có nhưng không nổi danh trong công chúng.

Một mạng lưới lách luật tinh vi

ICIJ cần đến một nhóm chuyên gia toàn cầu vì 14 công ty cung cấp dịch vụ tại thiên đường thuế đều có trụ sở trên toàn cầu, từ Caribe đến Vịnh Persian đến Biển Đông.

Nhiều tên tuổi lớn bị khui ra trong hồ sơ Pandora

Các công ty này không hoạt động độc lập. Họ bắt tay với nhiều đối tác từ khắp nơi trên thế giới để tạo ra các lớp công ty và quỹ tín thác đan cài vào nhau trong một mạng lưới trốn thuế phức tạp. Hợp đồng càng phức tạp nhiều lớp, chi phí càng cao – và bí mật của khách hàng càng được bảo vệ tốt hơn.

Ví dụ, Hồ sơ Pandora cho thấy một kế toán người Anh ở Thụy Sĩ đã làm việc với các luật sư ở Quần đảo Virgin thuộc Anh để giúp quốc vương của Jordan, Vua Abdullah II, bí mật mua 14 ngôi nhà sang trọng, trị giá hơn 106 triệu USD, ở Mỹ và Anh. Các cố vấn đã giúp Nhà vua dựng lên ít nhất 36 công ty vỏ bọc trong giai đoan từ năm 1995 đến năm 2017.

Cuộc điều tra của Pandora Papers cũng tiết lộ cách thức các ngân hàng và công ty luật bắt tay với các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài để thiết kế ra mạng lưới trốn thuế phức tạp này. Một điều thú vị là các đơn vị cung cấp dịch vụ không phải lúc nào cũng biết khách hàng của họ là ai, mặc dù nghĩa vụ pháp lý của họ là phải cẩn thận để không dính dáng tới các giao dịch đáng ngờ.

Quá trình mổ xẻ thông tin phức tạp

Hơn 11,9 triệu tư liệu ICIJ nhận được phần lớn trong trạng thái hỗn độn và nhiều thông tin được mã hoá. Hơn một nửa trong số đó (6,4 triệu) là tài liệu văn bản, bao gồm hơn 4 triệu tệp PDF, một số dài hơn 10.000 trang. Các tài liệu bao gồm hộ chiếu, bảng sao kê ngân hàng, tờ khai thuế, hồ sơ thành lập công ty, hợp đồng bất động sản…

Ngoài ra, cũng có hơn 4,1 triệu hình ảnh và email, các tệp âm thanh và video. Chỉ 4% số tài liệu được sắp xếp rõ ràng và có thể đọc ngay. Do đó, việc xử lý đòi hỏi nhiều quy trình công phu.

Chi tiết các tài liệu trong hồ sơ Pandora

Trong trường hợp thông tin ở dạng bảng tính, ICIJ đã loại bỏ các phần trùng lặp và tổng hợp tất cả vào thành một bảng duy nhất. Đối với những tư liệu phức tạp hơn, như thông tin mã hoá, ICIJ phải sử dụng đến machine learning và các công cụ giải mã để tìm kiếm và trích xuất thông tin cần thiết.

Sau khi thông tin được lọc và sắp xếp, ICIJ đã tạo một danh sách kết nối tên người với các công ty vỏ bọc họ sở hữu tại thiên đường thuế. Trong một số trường hợp, thông tin bị thiếu khuyết. ICIJ đã tiến hành 2 vòng fact-check để đảm bảo những người có tên trong dữ liệu là có thật vào loại bỏ một số thông tin ảo.

Không phải tất cả những nhân vật có tên trong Hồ sơ Pandora đều có thể đăng báo. Để tìm kiếm các câu chuyện mang tính thời sự, ICIJ đối chiếu thông tin rò rỉ họ có trong tay với các bộ dữ liệu như danh sách đen về các nhân vật bị trừng phạt của các nước, các vụ rò rỉ trước đó, hồ sơ doanh nghiệp công bố đại chúng, danh sách các tỷ phú và danh sách các lãnh đạo chính trị.

ICIJ đã chia sẻ hồ sơ với các đối tác truyền thông thông qua Datashare, một công cụ phân tích và nghiên cứu bảo mật do ICIJ phát triển. 150 tờ báo và đơn vị truyền thông đã cùng chia sẻ các kĩ năng phân tích điều tra, đầu mối tìm được và các thông tin khác thông qua I-Hub toàn cầu, một nền tảng nhắn tin và mạng xã hội bảo mật của ICIJ.

Trong suốt dự án, ICIJ đã tổ chức các buổi đào tạo mở rộng cho các đối tác về việc sử dụng công nghệ của ICIJ để phân tích và điều tra.

Hoàng Phú Nguyễn
About Author

Nguyễn Hoàng Phú

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest