Tác giả: Minh Minh

Thế kỷ 20 đánh dấu sự lãnh đạo kinh tế toàn cầu của Mỹ, tương tự như vai trò của Anh trong thế kỷ 19 và Tây Ban Nha trong thế kỷ 16. Một số dự đoán cho rằng Trung Quốc có thể là “người dẫn đầu” tiếp theo, hoặc có thể đã dẫn đầu.

Năm 2010, khi Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào tới Mỹ dự một hội nghị thượng đỉnh, Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ Barack Obama đã chào đón người đồng cấp Trung Quốc bằng một cái bắt tay và một cái gật đầu nhanh. Một nhiếp ảnh gia có mặt lúc đó đã chớp được một hình ảnh khá “phi thường” của sự kiện thông thường: khoảnh khắc Tổng thống Mỹ trông như đang cúi đầu trước nhà lãnh đạo của Trung Quốc.

Bức ảnh nổi tiếng chụp khoảnh khắc ông Obama dường như cúi đầu trước ông Hồ Cẩm Đào

Hình ảnh này sau đó đã được dùng làm ảnh bìa cho cuốn sách “Eclipse”, được xuất bản một năm sau của tác giả Arvind Subramanian thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson. Cuốn sách đưa ra dự đoán rằng Trung Quốc sẽ sớm thống trị nền kinh tế thế giới.

Trung Quốc đang ở đâu?

Để đánh giá mức độ “thống trị” kinh tế của một quốc gia, ông Subramanian đã đưa ra các tiêu chí: tỷ trọng của nền kinh tế đó trong thương mại thế giới, dòng vốn ra và GDP toàn cầu. Các tiêu chí này có sức nặng khác nhau trong việc tính ra tầm ảnh hưởng của một nền kinh tế.

Chiếu theo mô hình đánh giá của Subramanian, Trung Quốc sẽ trở thành nền kinh tế chi phối toàn cầu vào năm 2020, tức là trong 10 năm kể từ dự báo. Trên thực tế, trong thời gian này, Trung Quốc đã rơi vào một cuộc chiến thương mại với Mỹ, tăng trưởng chậm lại và đồng Nhân dân tệ gặp nhiều biến động, buộc Bắc Kinh phải thắt chặt kiểm soát dòng vốn ra.

Tuy nhiên, nếu dựa trên công thức của cuốn sách, Trung Quốc đã thống trị kinh tế thế giới vào năm ngoái. Những dự đoán cốt lõi của ông Subramanian đã trở thành sự thật. Những dữ liệu như tăng trưởng GDP và thị phần của Trung Quốc trong kinh tế toàn cầu đều không vượt ra ngoài dự đoán của ông Subramanian.

Nhưng câu hỏi ở đây là liệu các tiêu chí mà ông đặt ra có thật sự phản ánh sự thống trị của một nên kinh tế hay không?

Những tiêu chí nào cho một nền kinh tế dẫn đầu

Không có công thức chung nào để định lượng tầm ảnh hưởng toàn cầu của một nền kinh tế, bởi phản ánh sự đa dạng cũng như quy mô của một nền kinh tế là việc rất phức tạp. Một số chuyên gia khác bao gồm thêm các chỉ số như tài sản, GDP đầu người hay một số chỉ số khác khi làm phép tính này.

Ví dụ, biện pháp của ông Subramanian quy cho mỗi USD hàng xuất khẩu có giá trị tương đương. Nhưng trên thực tế, dù cho giá trị thị trường ngang nhau, nhưng những mặt hàng xuất khẩu công nghệ cao của Mỹ sẽ có ý nghĩa ảnh hưởng kinh tế cao hơn so với Trung Quốc.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), điều kiện tiên quyết quan trọng nhất để xác lập vai trò lãnh đạo kinh tế toàn cầu vẫn là quy mô nền kinh tế. Mỹ hiện là nền kinh tế lớn nhất thế giới, với GDP năm 2020 gần 21 nghìn tỷ USD, trong khi Trung Quốc vào khoảng 14,5 nghìn tỷ USD, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB).

Bên cạnh đó, WEF đưa ra các tiêu chí khác như triển vọng phát triển trong tương lai, tầm ảnh hưởng trong hệ thống toàn cầu (về các mặt thương mại, tiền tệ, tài chính). Ngoài ra còn có một khía cạnh ít cụ thể hơn nhưng có ý nghĩa lớn. Trở thành một nhà lãnh đạo toàn cầu có nghĩa là định hình và kết nối các cấu trúc kinh tế toàn cầu mà các quốc gia và thị trường vận hành trong đó – điều mà Mỹ đã làm trong gần 70 năm, kể từ hội nghị Bretton Woods năm 1944.

Hệ thống này, với đồng USD đặt ở trung tâm, đã sống sót qua nhiều cuộc khủng hoảng tài chính, sự tan rã của Liên bang Xô viết, chứng kiến sự hội nhập của nhiều nước đang phát triển vào nền kinh tế thế giới, và giờ đang đối mặt với một đại dịch quy mô toàn cầu.

Sức mạnh của đồng USD

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính các biện pháp tài khóa do Trung Quốc triển khai trong đại dịch vào khoảng 4,7% GDP. Ở Mỹ, con số này là hơn 10%. Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) đã đi đầu trong việc đưa ra các gói kích thích kinh tế khổng lồ. Chính sách tiền tệ siêu lỏng của FED đã giúp nhiều nước hưởng lợi.

Do USD là đồng tiền được dự trữ và thanh toán quốc tế lớn nhất thế giới, khi Mỹ bơm tiền ra lưu thông, không chỉ nước Mỹ mà các nước khác cũng sẽ đi vay USD. Số tiền này sau đó sẽ được phát hành thành tiền quốc gia cho vay trong nước. Đảm bảo dòng tiền dồi dào giúp giữ cho các thị trường sôi động ngay trong điều kiện khủng hoảng.

Tỷ giá USD hôm nay 6/10: Tăng tốt phiên thứ hai liên tiếp
USD đảm bảo sự thống trị của kinh tế Mỹ trong kinh tế thế giới

Dựa trên cơ chế này, thế giới đang ngập trong tiền nhưng chủ yếu là tiền nợ, nợ toàn cầu đã lên tới 260.000 tỷ USD. Một khi FED thắt chặt chính sách tiền tệ, núi nợ này sẽ đè nặng lên nhiều nước. Chính vì lẽ đó, kể từ tháng 3/2020 khi FED bắt đầu chương trình nới lỏng định lượng, mọi động thái, mọi cuộc họp của cơ quan này đều được theo dõi sát sao.

Việc kiểm soát thành công đại dịch Covid-19 đã tạo đà để kinh tế Trung Quốc có những bước phát triển vượt trội so với phần còn lại của thế giới. Theo Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh, một công ty tư vấn ở London, Trung Quốc có thể thay thế Mỹ trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới vào năm 2028, sớm hơn 5 năm so với dự báo một năm trước.

Trung Quốc có thể sẽ sớm vượt Mỹ trên các chỉ số kinh tế, nhưng những thước đo như GDP hay tỷ trọng kinh tế sẽ không có nhiều ý nghĩa thật sự, chừng nào hệ thống kinh tế xoay quanh đồng USD vẫn tồn taị.

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest