Tác giả: Cao Nam Hưng

Sự khác nhau giữa hệ thống kinh tế các nước là như thế nào? Hay tại sao có những quốc gia như Triều Tiên, Nga lại cực kỳ im hơi lặng tiếng trong lĩnh vực kinh tế đến vậy? Cùng tìm câu trả lời cho những thắc mắc đó qua việc tìm hiểu về 3 loại hình hệ thống kinh tế trên thế giới nhé.

Kinh tế chỉ huy

Theo lý thuyết, đây là một hệ thống kinh tế trong đó mọi quyết định về sản xuất, phân phối và tiêu thụ hàng hóa đều tập trung vào nhà nước. Thông qua các cơ quan kế hoạch của mình, nhà nước trực tiếp quyết định sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai.

Hệ thống kinh tế kế hoạch hóa tập trung (Centrally planned economy) là gì?
Nhà nước đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế chỉ huy

Nói một cách dễ hiểu, nhà nước trong nền kinh tế chỉ huy được ví như một công ty sở hữu cả quốc gia, từ việc sở hữu đất đai, quyết định ai sẽ làm việc gì hay thậm chí là trả lương như thế nào.

Cho đến năm 2021, vẫn còn một số quốc gia như Triều Tiên, Belarus, Cuba, Iran đang còn hiện hữu nền kinh tế chỉ huy. Bởi vì nền kinh tế chỉ huy rất khó kiểm soát và có rất nhiều điểm bất cập, vậy nên những nước kể trên cũng đã dần đổi mới bằng việc kết hợp với yếu tố của nền kinh tế thị trường.

Kinh tế thị trường

Theo định nghĩa trên góc độ kinh tế vĩ mô, Nền kinh tế thị trường là một hệ thống kinh tế trong đó các quyết định kinh tế và giá cả hàng hóa và dịch vụ được hướng dẫn bởi sự tương tác của các công dân và doanh nghiệp cá nhân của một quốc gia. Ngoài ra, nền kinh tế này còn có yếu tố tác động của chính phủ. 

It's Not “Capitalism vs Socialism, It's “Free Market Economy vs Wealth  Redistribution Economy” | by Mackenzie Andersen | Dialogue & Discourse |  Medium
Kinh tế thị trường là nơi cung cầu tự do quyết định

Như vậy, ta có thể hiểu đơn giản rằng trong nền kinh tế thị trường, việc sản xuất bao nhiêu hay định giá như thế nào đều được quyết định bởi nhu cầu của người mua và năng lực của người bán. Các tác động của chính phủ thường chỉ để điều chỉnh và ổn định thị trường và không quá mang tính ‘ép buộc’ như kinh tế chỉ huy. Nhìn chung, ta có thể thấy được sự khác biệt lớn so với nền kinh tế chỉ huy là việc tự do mua bán và hoạt động của các cá nhân và tổ chức trên thị trường.

Mặc dù có nhiều điểm mạnh nhưng điểm yếu của nền kinh tế thị trường là việc bị động của bộ máy chính quyền, vậy nên các nước kể trên chỉ được xem là nền kinh tế có nhiều đặc điểm của kinh tế thị trường. Trên thực tế, nhằm tối ưu những đặc tính của cả 2 loại hình hệ thống kinh tế trên, hơn 150 quốc gia khác đều đang sử dụng một nền kinh tế theo dạng ‘hỗn hợp’

Kinh tế hỗn hợp

Là loại hình kinh tế mang cả hai đặc điểm của loại hình trên. Trong nền kinh tế này, một vài nền công nghiệp quan trọng sẽ được kiểm soát chính bởi chính phủ, đồng thời ở những thị trường khác vẫn tự do cho những cá nhân và doanh nghiệp hoạt động, chỉ có ít những sự tác động của chính phủ lên các thị trường này.

Như vậy, chúng ta có thể dễ nhận thấy Việt Nam chính là một trong những nền kinh tế hỗn hợp khi mà một vài ngành công nghiệp như điện, nước,… vẫn được kiểm soát và chi phối bởi chính phủ và các nhà hoạch định cấp cao.

Theo đánh giá của nhiều nhà kinh tế học, nền kinh tế hỗn hợp mang ưu điểm của nền kinh tế thị trường và khắc phục được nhiều điểm yếu của nền kinh tế chỉ huy, vai trò của bộ máy chính quyền cũng linh hoạt và hợp lý hơn. Chính vì vậy, hiện nay đa số các nước trên thế giới đều sử dụng hệ thống kinh tế hỗn hợp này, điều khác nhau giữa các nước là tỉ trọng giữa hai loại hình hệ thống kinh tế trên 

Một số quốc gia như Mỹ hay các nước Tây Âu như Đức, Pháp, Hà Lan là thị trường hỗn hợp mang nhiều đặc điểm nổi bật của một nền kinh tế thị trường. Ngược lại, những nước châu Á và Đông Âu như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ lại có xu hướng mang nặng đặc điểm của một nền kinh tế chỉ huy, nơi mà chính phủ có nhiều quyền lực kinh tế hơn so với Mỹ hay các nước Tây Âu. 

Nguồn: Investopedia

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest