Tác giả: Minh Minh

Ngày 29/9, AidData, tổ chức nghiên cứu được đặt tại Đại học William & Mary (Mỹ) nhằm tìm cách hướng tới tài chính phát triển minh bạch hơn, cho biết một khoản nợ lớn tới 385 tỷ USD mà Trung Quốc đang nắm giữ của nhiều quốc gia khác đã được “che giấu kỹ càng” để tránh bị Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) phát hiện, nhờ vào cách cấu trúc các khoản vay này. Thông tin này đã được AidData công bố trong phiên bản mới nhất của  báo cáo Tập dữ liệu Tài chính Chính thức của Trung Quốc trên Toàn cầu.

“Nợ ẩn” là gì?

Theo Carmen Reinhart, giáo sư tại Trường Chính phủ Kennedy thuộc Đại học Harvard: “Việc Trung Quốc trở thành chủ nợ toàn cầu che giấu rất nhiều các khoản “nợ ẩn”. “Nợ ẩn” có nghĩa là các quốc gia đi vay tiền từ Trung Quốc, nhưng những khoản vay này không được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hay Ngân hàng Thế giới (WB) biến đến”.

Điều này khiến cho có xu hướng nghĩ rằng các quốc gia này có mức nợ thấp hơn mức thực tế.

Báo cáo của AidData cho biết Bắc Kinh đã báo cáo không đầy đủ các khoản nợ của mình cho Hệ thống Báo cáo Nợ của WB. Trung Quốc “né” được việc này bằng cách sử dụng một số phương tiện để cho vay các công ty tư nhân ở các nước có thu nhập trung bình, thay vì cho vay với các tổ chức nhà nước như các khoản nợ công khai.

Báo cáo cho biết thêm rằng do các khoản nợ đó được Trung Quốc ẩn dưới cái mác của của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), nên 42 quốc gia hiện có mức nợ công với Trung Quốc là trên 10% GDP. Ví dụ, dự án đường sắt Trung-Lào do Ngân hàng Xuất-Nhập khẩu (China Exim) tài trợ, trị giá 5,9 tỷ USD – tương đương với khoảng 1/3 GDP của Lào – được tài trợ hoàn toàn bằng “nợ ẩn”.

Vì sao có “nợ ẩn”?

Báo cáo đưa ra một số tiết lộ “thú vị” về viện trợ phát triểncủa Trung Quốc ở Pakistan trong khuôn khổ dự án Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) – một cấu phần trị giá 50 tỷ USD của BRI.

Theo báo cáo, từ năm 2000 đến năm 2017, Trung Quốc đã thực hiện tổng cam kết trị giá 34,3 tỷ USD cho tài trợ phát triển ở Pakistan, trong đó ít nhất 27,8 tỷ USD là các khoản vay thương mại chính thức với các nhượng bộ hạn chế.

Đáng chú ý, báo cáo cũng cho biết các khoản vay của Trung Quốc cho Pakistan có lãi suất rất cao so với các khoản vay do Ủy ban Hỗ trợ Phát triển của Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD-DAC) và các chủ nợ đa phương cung cấp cho Pakistan. Khoản vay trung bình của Trung Quốc dành cho Pakistan có lãi suất là 3,76%, thời gian đáo hạn là 13,2 năm và thời gian ân hạn là 4,3 năm.

Trong khi đó, Ammar Malik, một nhà khoa học nghiên cứu cấp cao của AidData, cho biết một khoản vay điển hình từ một tổ chức cho vay OECD-DAC như Đức, Pháp hoặc Nhật Bản có lãi suất 1,1% và thời hạn trả nợ là 28 năm.

Bất chấp lãi suất cao, các nước có thu nhập trung bình thấp như Pakistan chấp nhận các khoản vay do Trung Quốc cung cấp cho các tổ chức tư nhân ở nước họ. Các chuyên gia tin rằng các quốc gia này chấp nhận như vậy vì đây là những khoản nợ sẽ không xuất hiện trong bảng cân đối kế toán quốc gia, khiến cho “hồ sơ vay nợ” của họ trông “đẹp” hơn.

Nguy cơ tiềm ẩn

Theo Kaho Yu, nhà phân tích cấp cao về châu Á tại công ty tư vấn Verisk Maplecroft, mặc dù việc cho vay của Bắc Kinh có thể giúp ích cho các nước đang phát triển, nhưng những khoản nợ ‘mập mờ’ tích tụ có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế cũng như mức độ bền vững của các dự án.

“Nợ ẩn” cũng làm tăng khả năng các con nợ rơi vào bẫy nợ mà chỉ có một lối thoát duy nhất: bán các tài sản có tầm quan trọng về địa chính trị cho Trung Quốc.

Một ví dụ điển hình là Sri Lanka, quốc gia đã phải bàn giao một cảng chiến lược cho Bắc Kinh vào năm 2017, sau khi không thể trả hết nợ cho các công ty Trung Quốc. Đây được coi là một ví dụ điển hình về việc các quốc gia nợ tiền Bắc Kinh có thể bị buộc phải thế chấp lãnh thổ quốc gia hoặc đưa ra các nhượng bộ lớn nếu họ không thể đáp ứng các khoản nợ – một hiện tượng được gọi là “ngoại giao bẫy nợ”.

Tuy nhiên, chính phủ của Chủ tịch Tập Cận Bình phủ nhận việc đang áp dụng một chiến lược như vậy.

Tham khảo: CNBC, Nikkei 

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest