Ngày nay, khối lượng vận tải đường biển đã lớn hơn bất kỳ các tuyến vận tải nào trên không và trên đất liền, hơn thế việc tranh chấp biển đảo cũng diễn ra thường xuyên hơn. Nhưng các đại dương trên thế giới có địa chính trị quan trọng thế nào ngày càng hấp dẫn nhiều nước? 

Thái Bình Dương

Thái Bình Dương có vị trí quan trọng cả về quân sự lẫn thương mại. Vị trí chiến lược của Thái Bình Dương được thể hiện rõ nhất trong thế chiến II, Mỹ đã dùng một loạt các đảo nhỏ trên Thái Bình Dương bao vây và dồn quân Nhật vào chân tường. Sau này  hòa bình lập lại, kinh tế Nhật phục hồi, cùng với sự phát triển chóng mặt của Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông và Singapore, đến năm 1980 Thái Bình Dương đã vượt  Đại Tây Dương trở thành khu vực biển giao thương nhộn nhịp nhất trên thế giới. 

Thái Bình Dương là đại dương có diện tích bề mặt lớn nhất thế giới, khoảng 165.000.000 km2. Để tưởng tượng Thái Bình Dương lớn thế nào, nếu chúng ta ghép mọi vùng đất liền trên thế giới lại thành một khối thống nhất, nó vẫn chưa thể phủ kín Thái Bình Dương. 

Vùng biển đang diễn ra tranh chấp căng thẳng trên Thái Bình Dương hiện nay là vùng biển phía Nam Trung Quốc, tức Biển Đông Việt Nam. Trung Quốc đưa ra chính sách đường lưỡi bò nhằm nuốt trọn vùng biển này. Đây được xem là trung tâm của Thái Bình Dương, do 80% thương mại thế giới muốn đến châu Á bắt buộc phải đi qua nơi đây. 

Đại Tây Dương

Đại Tây Dương đã từng là tuyến đường biển giao thương nhộn nhịp hơn cả Thái Bình Dương, vì nó là con đường chính Mỹ chở hàng hóa và vũ khí bán sang các nước châu Âu thời chiến tranh. Khu vực vừa có giá trị chiến lược lại có giá trị thương mại quan trọng là phía Bắc Đại Tây Dương, cụ thể là vùng GIUK.  

GIUK được đặt tên theo Greenland, Iceland và United Kingdom, là vùng biển giữa 3 khu vực này, cũng là nơi gặp gỡ của Bắc Mỹ, Bắc Âu và Nga. Trong thế chiến II, tàu ngầm Đức hoạt động mạnh ở vùng GIUK là muốn quấy phá các tàu biển vận tải từ Mỹ đến Anh. Còn trong thời chiến tranh lạnh, GIUK là lối đi duy nhất tàu ngầm của Nga có thể từ bán đảo Kola ra Đại Tây Dương.   Nhiệm vụ hàng đầu của hải quân Anh lúc đó là phải rà soát xem có tàu ngầm nào của Nga tiếp cận GIUK không, vì ở vị trí đó, Nga có thể chặn được con đường Mỹ tiếp ứng cho châu Âu, đồng thời biết được có  tàu chiến nào của NATO đang trên đường đến Nga. 

GIUK là nơi đối đầu giữa NATO và Nga

Khu vực NATO-liên minh các nước Bắc Đại Tây Dương. 

Mới cuối tháng 10/2019, 10 tàu ngầm của Hạm đội phương Bắc đã rời bán đảo Kola đến GIUK để test thử khả năng đi qua Đại Tây Dương mà không bị phát hiện. 

Ấn Độ Dương

Tuy không có lịch sử lâu đời như Thái Bình Dương và Đại Tây Dương nhưng các tuyến đường biển ở Ấn Độ Dương được coi là có vị trí chiến lược quan trọng bậc nhất trong thế kỷ 21. Có đến một nửa số tàu thuyền trên thế giới và khoảng 80% tổng lượng dầu mỏ chuyên chở bằng đường biển phải đi qua nơi này. Trong 80% tổng lượng dầu mỏ đó, có 40% phải đi qua eo biển Hormuz, 35% đi qua eo biển Malacca và 8% đi qua eo biển Bab el-Mandab. 

Eo biển Hormuz và Malaca, hai tuyến vận chuyển dầu nhộn nhịp nhất thế giới

Eo biển Hormuz được xem là con đường duy nhất để chở dầu từ Trung Đông ra phần còn lại của thế giới, nhưng cũng là nơi có nhiều xung đột và là một trong những khu vực bị quân sự hóa nhiều nhất. Căng thẳng giữa quân đội Mỹ và quân đội Iran ven eo Hormuz đã khiến nhiều tàu thuyền đi qua nơi này thiệt hại. Năm 2019, trong khi truy đuổi tàu Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, Mỹ bắn nhầm một chiếc máy bay chở khách Iran làm thiệt mạng 290 người. Iran liền đe dọa phong tỏa toàn eo biển Hormuz, không cho tàu từ Trung Đông chở dầu ra và không cho tàu vào Trung Đông lấy dầu. Một khi mất đi nguồn cung dầu từ Trung Đông, tổng cung dầu thế giới giảm và giá dầu sẽ tăng lên. 

Bắc Băng Dương

Dưới tác động của biến đổi khí hậu và nóng lên toàn cầu, băng ở Bắc Băng Dương tan chảy và nơi này có sẽ trở thành mục tiêu các nước tranh giành nguồn khai thác dầu và hydrocacbon, do nơi đây đang chiếm giữ ⅛ trữ lượng dầu thô và ¼ trữ lượng khí gas của thế giới. Hơn nữa khi băng ở cực Bắc tan chảy, một tuyến  đường ngắn hơn nối Á-Âu sẽ, xuất hiện (là đường màu đỏ ở hình dưới). 

Bắc Băng Dương

Từ trước đến nay, Nga và   Mỹ là hai nước tham gia vào cuộc phân tranh Bắc Băng Dương rõ ràng nhất.  Đến cuối năm 2014, Đan Mạch chính thức nhảy vào cuộc chiến, tuyên bố chủ quyền ở 900.000 km2 vùng biển phía Bắc Greenland làm mích lòng Canada. Ngoài ra, một nước không thuộc Bắc Băng Dương là Trung Quốc lại đưa ra luận thuyết “terra nullius” về Bắc Cực, cho rằng đây là vùng không thuộc kiểm soát của nước nào. 

———————————-

Trang Phạm Thùy
About Author

Trang Phạm Thùy

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest