Tác giả: Trần Hoàng Long

Tháng 6/2013, cả thế giới được một phen chấn động khi Edward Snowden, một nhân viên Mỹ tại Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA), đã tiết lộ thông tin mật quan trọng về chương trình do thám toàn cầu do tình báo Mỹ và Anh thực hiện. Được biết, Snowden bay đến Hong Kong từ Hawaii vào tháng 5 năm 2013, cung cấp thông tin mật của chính phủ Mỹ cho các hãng truyền thông lớn, trước khi bỏ trốn sang Nga. Vậy nhân vật này là ai mà khiến cả thế giới chấn động?

Edward Snowden là ai, và anh ta đã làm gì?

Edward Joseph Snowden sinh năm 1983 tại Thành phố Elizabeth, Bắc Carolina. Anh lớn lên ở cả Bắc Carolina và ngoại ô Washington, nơi mẹ anh là Elizabeth làm thư ký tại Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) và cha anh Lonnie phục vụ trong Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ.

Snowden gia nhập quân đội vào năm 2004 với ý tưởng hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Mỹ ở Iraq và “giúp giải phóng người dân khỏi áp bức”. Anh gia nhập Lực lượng Dự bị Quân đội Hoa Kỳ với tư cách là lính đặc nhiệm, nhưng chỉ kéo dài được 4 tháng sau khi bị gãy cả hai chân trong một bài tập huấn luyện.

Không lâu sau, anh nhận công việc đầu tiên tại Đại học Maryland, làm việc tại một cơ sở bí mật của NSA gần khuôn viên trường. Nhờ sự hiểu biết về internet và kỹ năng lập trình máy tính của mình Snowden đã thăng tiến nhanh chóng, trở thành chuyên viên ở CIA về bảo mật công nghệ thông tin.

Edward Snowden – Wikipedia tiếng Việt
Edward Snowden nổi tiếng vì đã tiết lộ chương trình do thám quy mô lớn của CIA

Đến năm 2007, CIA đã đồn trú anh với vỏ bọc ngoại giao tại Geneva, Thụy Sĩ, nơi anh duy trì an ninh mạng máy tính. “Tôi đã được đào tạo như một điệp viên theo nghĩa truyền thống, sống và làm việc bí mật ở nước ngoài – giả vờ làm công việc mà tôi không thích – và thậm chí bị gán cho một cái tên không phải của tôi,” Snowden cho biết

Sau đó Snowden đã đảm nhận một công việc với nhà thầu chính phủ Hoa Kỳ, Booz Allen Hamilton, chỉ với một lý do duy nhất – để có được bằng chứng về mạng lưới gián điệp của Washington. Anh đã làm việc với họ ở Hawaii trong ba tháng trước khi tin đồn của chính mình được lan rộng khắp nước Mỹ qua những tờ báo lớn.

Năm 2013, The Guardian đưa tin rằng NSA đang thu thập hồ sơ điện thoại của hàng triệu người Mỹ từ nhà cung cấp dịch vụ viễn thông Verizon. Trang báo trên cũng tiết lộ thêm rằng cơ quan tình báo đã khai thác các máy chủ của Facebook, Google và Microsoft để theo dõi các hoạt động trực tuyến của người Mỹ.

The Guardian không lâu sau cũng tiết lộ về nguồn gốc thông tin của mình, khi này hãng chỉ đích danh Snowden là người tố giác, kẻ đã làm rò rỉ thông tin về các chương trình do thám này.

Đâu là những tài liệu mà Snowden đã công khai?

Các tài liệu bị rò rỉ bởi Snowden cho thấy NSA và đối tác của họ ở Anh, Trụ sở Truyền thông Chính phủ (GCHQ), đã tìm ra cách để phá vỡ mã hóa do nhiều công ty khác nhau trên Internet cung cấp cho người tiêu dùng.

Khả năng giải mã dữ liệu của hàng triệu người Mỹ của NSA là một trong những bí mật được bảo vệ chặt chẽ nhất. Kiến thức về điều này là tối mật, và chỉ được chia sẻ với những người đã được chọn lọc kỹ lưỡng để tham gia vào một chương trình đặc biệt, dưới tên gọi là Bullrun.

Chương trình giám sát không chỉ giới hạn ở các công dân Mỹ bình thường, mà còn cả các nhà lãnh đạo nước ngoài như Thủ tướng Đức Angela Merkel.

CIA collecting data on US citizens as part of international financial  surveillance: WSJ - The Verge
Snowden tiết lộ CIA do thám hàng triệu công dân Mỹ

Đặc biệt, vụ tiết lộ thông tin mật của Snowden trở nên nổi tiếng khi cho thấy, NSA và Sở chỉ huy thông tin của chính phủ Anh (GCHQ) đã chặn các cuộc điện thoại mà các chính trị gia và quan chức nước ngoài thực hiện trong thời gian dự hội nghị G20 ở London năm 2009. Các cơ quan tình báo Anh đặc biệt đã cố chặn các cuộc điện thoại của Tổng thống Nga khi đó là Dmitry Medvedev. Tình báo Mỹ đã do thám các cuộc điện thoại của 35 nhà lãnh đạo thế giới.

Theo các thông tin được tiết lộ, NSA thường xuyên thu thập thông tin tình báo từ văn phòng của Liên minh châu Âu (EU) tại New York và Washington. Bên cạnh đó, đơn vị này cố gắng tiếp cận các cuộc họp video nội bộ của Liên Hợp Quốc và coi trụ sở tại Vienna của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) là một trong những mục tiêu lớn để do thám.

Những thông tin rò rỉ cũng tiết lộ chi tiết về chương trình do thám bí mật Blarney và Rampart-T, bắt đầu từ năm 1978, được dùng để thu thập các thông tin liên quan đến chống khủng bố, các chính phủ và các nhà ngoại giao nước ngoài cũng như các mục tiêu kinh tế và quân sự. Từ năm 1991, Rampart-T cũng được sử dụng để do thám các nhà lãnh đạo nước ngoài. Chương trình này tập trung vào 20 nước, trong đó có Nga và Trung Quốc.

Những loại thông tin mà các cơ quan tình báo có thể đã truy cập?

Theo một báo cáo trên tờ The New York Times, các cơ quan tình báo dữ liệu có thể truy cập những thông tin nhạy cảm như “bí mật thương mại, hồ sơ y tế, e-mail, lịch sử tìm kiếm trên web, những cuộc trò chuyện trên Internet và lịch sử cuộc gọi của không chỉ người Mỹ mà còn những cư dân quốc gia khác trên toàn thế giới.”

Trong một cuộc phỏng vấn mà Snowden dành cho The Guardian vào năm 2014, anh cho biết thông qua sự sắp xếp giữa NSA và các công ty Internet tư nhân, chẳng hạn như Facebook, cơ quan này có thể nhận được bản sao của các tin nhắn Facebook, cuộc trò chuyện Skype và hộp thư đến Gmail của một người.

Phản ứng của Mỹ

Năm 2013, Snowden bị buộc tội trộm cắp tài sản của chính phủ Mỹ và truyền thông trái phép thông tin quốc phòng, vi phạm Đạo luật gián điệp năm 1917 khi cung cấp thông tin tuyệt mật cho The Guardian và The Washington Post.

Các rò rỉ đã gây ra một cuộc tranh luận về việc do thám công dân và quyền riêng tư. Trong khi những người chỉ trích cáo buộc Snowden phản quốc, những người ủng hộ anh, bao gồm cả các nhà hoạt động vì quyền riêng tư, ca ngợi anh vì đã phát hành các tài liệu.

Vào năm 2019, Mỹ đã đệ đơn kiện anh ta vì đã xuất bản một cuốn sách có tựa đề ‘Hồ sơ vĩnh viễn’, vi phạm các thỏa thuận không tiết lộ mà anh ta đã ký với NSA và CIA. Vụ kiện cáo buộc Snowden đã xuất bản cuốn sách mà không gửi nó cho các cơ quan để xem xét trước khi xuất bản, vi phạm các thỏa thuận của anh với hai cơ quan tối mật trên.

Chính quyền Mỹ đã nhiều năm muốn Snowden trở về Mỹ để đối mặt với phiên tòa hình sự về tội gián điệp được đưa ra vào năm 2013. Tuy vậy, Tổng thống Mỹ Donald Trump, người rời nhiệm kỳ vào tháng 1 năm 2021, cho biết vào tháng 8 năm 2020, ông đã xem xét ân xá cho Snowden, mặc dù trước đó chính Trump đã gọi anh ta là “một điệp viên đáng bị xử tử”.

Cập nhật mới nhất về cuộc sống ở Nga

Trong khi ẩn náu ở Hồng Kông, Snowden có hy vọng được đi tiếp đến Cuba và sau đó là Ecuador. Nhưng anh ta bị mắc kẹt ở Moscow khi chính phủ Hoa Kỳ thu hồi hộ chiếu của anh ta, và đã sống ở quốc gia này kể từ đó.

Vào tháng 10 năm 2020, Nga đã cấp cho anh ta quyền thường trú vĩnh viễn, một bước tiến tới quyền công dân Nga nếu anh muốn. Snowden cho biết anh đã nộp đơn xin nhập quốc tịch Nga nhưng vẫn sẽ giữ quốc tịch Mỹ.

Cũng trong thời điểm đó, Snowden cùng vợ của mình – Lindsay Mills (nghệ sĩ biểu diễn người Mỹ) háo hức mong đợi đứa con đầu lòng của gia đình trẻ. 

Trong một tweet vào tháng 11 năm 2020, Snowden cho biết vợ chồng anh dự định “nuôi dạy con trai với tất cả các giá trị của nước Mỹ mà họ yêu thích – bao gồm quyền tự do nói lên suy nghĩ của mình” và anh ấy mong chờ ngày con có thể trở lại Mỹ,  “để cả đại gia đình có thể được đoàn tụ”.

Tham khảo: The Guardian, South China Morning Post, The New York Times & Indian Express

Paul Nguyễn
About Author

Paul Nguyễn

I am an economics writer.

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest