Những năm gần đây, trước sự phát triển và gia tăng vượt bậc của công nghệ thông tin, các nền tảng thanh toán không dùng tiền mặt như Internet Banking, Ví điện tử Momo, AirPay, Zalo Pay, Viettel Pay… tại Việt Nam ngày càng trở nên phổ biến. Các nền tảng thanh toán này đem đến sự tiện lợi và tiết kiệm khối lượng lớn thời gian, đặc biệt với người dân ở các thành phố lớn, tốc độ làm việc và giải quyết công việc đòi hỏi sự nhanh chóng. Chỉ cần một chiếc smartphone có kết nối mạng và một tài khoản ngân hàng có sẵn thì ta có thể dễ dàng thực hiện một giao dịch trong phút chốc.

Gần đây, việc thí điểm dịch vụ “tiền di động” Mobile Money còn cho thấy một triển vọng mới về sự tiện lợi và tốc độ vượt trội so với các nền tảng thanh toán đã kể trên. Tính từ tháng 3/2021 đến nay, đã gần 8 tháng được Thủ tướng Chính phủ cho phép thí điểm, Mobile Money đang đứng trước cơ hội để được chính thức khai sinh, trở thành một nền tảng thanh toán không tiền mặt đem đến nhiều tiện ích.

BẢN CHẤT CỦA MOBILE MONEY

Mobile Money là hình thức sử dụng tài khoản điện thoại (tức tài khoản nhà mạng) để thanh toán các dịch vụ, hàng hóa có giá trị nhỏ. Thông qua đó, người dùng chỉ cần ra mua card điện thoại, nạp tiền vào điện thoại. Sau đó dùng tài khoản này để mua sắm online. Việc thanh toán như thế này được gọi là Mobile Money.

Về bản chất, Mobile Money gắn liền với một số điện thoại duy nhất, người dùng có thể sử dụng để thanh toán các giao dịch Online. Dịch vụ này không đòi hỏi khách hàng phải có tài khoản ngân hàng cũng như liên kết tài khoản ngân hàng để sử dụng. Mobile Money được xem như một hình thức chuyển đổi từ tiền mặt sang tiền điện tử có giá trị ngang nhau, theo nguyên tắc chuyển đổi 1:1.

Mobile Money được phát triển dựa trên việc tích hợp các tính năng đã có của ví điện tử và tài khoản điện thoại truyền thống. Bên cạnh đó, Mobile Money còn được bổ sung các tiện ích cần thiết cho việc giao dịch nhanh chóng hơn. Nếu trước đây, người dùng tài khoản điện thoại truyền thống chỉ có thể nạp tiền qua card và không thể chuyển đổi số tiền đã nạp thành tiền mặt, hoặc các loại ví điện tử cho rút tiền mặt với mức phí rất cao, thì Mobile Money cho phép người dùng được hưởng những tiện ích cả hai chiều. Chúng ta có thể hình dung như sau:

Tài khoản điện thoại truyền thống phải nạp tiền thông qua các loại card với mệnh giá khác nhau. Sau đó, người dùng chỉ có thể xài hết số tiền trong tài khoản điện thoại thông qua các dịch vụ viễn thông, không có cách thức chuyển đổi tiền trong tài khoản thành tiền mặt. Đó là tiện ích một chiều. 

Còn với Mobile Money, người dùng được phép chuyển đổi tiền trong tài khoản thành tiền mặt dễ dàng và vẫn sử dụng các dịch vụ viễn thông và các tính năng giao dịch như ví điện tử, không cần thông qua tài khoản ngân hàng. Đó là tiện ích hai chiều mà Mobile Money mang lại.

MOBILE MONEY CÓ VƯỢT TRỘI HƠN CÁC LOẠI VÍ ĐIỆN TỬ HIỆN NAY?

Thanh toán bằng tiền di động đã và đang được áp dụng trên toàn thế giới theo những cách khác nhau. Theo Báo cáo năm 2009 “Half the World is Unbanked” của Financial Access, ở các nước đang phát triển, các giải pháp thanh toán di động đã được triển khai như một phương tiện mở rộng các dịch vụ tài chính cho cộng đồng được gọi là “không có giới hạn” hoặc “không được bảo lãnh”, ước tính chiếm tới 50% dân số trưởng thành trên thế giới.

Điểm khác biệt và có thể coi là vượt trội lớn nhất của Mobile Money so với các loại ví điện tử khác là nó không yêu cầu phải có tài khoản ngân hàng làm trung gian mà chỉ cần một SIM chính chủ (đã mở tài khoản Mobile Money) là có thể tiến hành các giao dịch thanh toán có giá trị nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.

Mọi người dân đều có thể sử dụng tài khoản điện thoại di động để chuyển tiền cho nhau và thanh toán hàng hoá có giá trị nhỏ. Đặt trong bối cảnh ngày nay, người dân Việt Nam sống ở khu vực nông thôn còn bị hạn chế về việc tiếp cận với Internet hay tài khoản ngân hàng. Mặt khác, các đơn vị chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt cũng chưa xuất hiện nhiều tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. 

“Tại hội thảo trực tuyến Future Banking 2021 do IDG tổ chức gần đây, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng, cho rằng hiện mới chỉ có khoảng 60% người dân có tài khoản ngân hàng, nên với 40% người dân còn lại chưa có tài khoản. Đa số người dân Việt Nam vẫn còn thói quen dùng tiền mặt, khoảng 80% dân số Việt Nam vẫn dùng tiền mặt như đi chợ, đổ xăng, mua đồ ăn.

Theo ông Hiếu, để khỏa lấp khoảng trống đó, tiền di động sẽ thúc đẩy thanh khoán không dùng tiền mặt, hướng đến 40% người dân chưa có tài khoản ngân hàng, giúp người dân ở vùng sâu vùng xa, không có tài khoản ngân hàng vẫn có thể dùng điện thoại để thanh toán trực tuyến.” (Trích báo Thanhnien.vn ‘Tiền di động’ – Mobile Money vẫn chờ ngày ra mắt ”)

Vì vậy, việc thí điểm mô hình Mobile Money này được kỳ vọng sẽ tạo thành bước ngoặt mạnh mẽ để thúc đẩy chuyển đổi số và kinh tế số trên cả nước. Cuối tháng 9, tại hội nghị trực tuyến với cộng đồng doanh nghiệp do Thủ tướng chủ trì, Bộ trưởng Bộ Thông tin – Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng cũng đã nhận định để thanh toán điện tử được phủ toàn dân, thì Mobile Money là giải pháp tốt nhất. 

THÁCH THỨC MOBILE MONEY ĐANG ĐỐI MẶT

Dịch vụ “tiền điện tử” Mobile Money đã và đang được Bộ TT&TT và Ngân hàng Nhà nước xúc tiến nhằm triển khai rộng khắp tại thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, Mobile Money chưa được cấp phép chính thức hoạt động mà vẫn trong thời gian thí điểm cho đến hiện tại, vì những vấn đề còn tồn đọng cần giải quyết để “hợp pháp hóa” Mobile Money tại Việt Nam.

Theo ông Phạm Tiến Dũng – Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), một trong những khó khăn khi triển khai Mobile Money là Việt Nam vẫn chưa hình thành khuôn khổ pháp lý đối với loại hình dịch vụ này. Cả Mobile Money và đơn vị cung cấp dịch vụ là các nhà mạng đều chưa được quy định trong điều khoản nào của pháp luật Việt Nam. 

Một thách thức khác đến từ hệ thống công nghệ thông tin để lưu trữ dữ liệu khách hàng. Khác với ví điện tử, việc định danh khách hàng của Mobile Money được thực hiện bởi chính các nhà mạng thay vì các ngân hàng. Điều này đòi các nhà mạng là kho dữ liệu khách hàng phải chính xác, tránh mạo danh và xác thực được như ở các ngân hàng, tức là phải có một hệ thống công nghệ thông tin lưu trữ và kiểm soát toàn bộ dữ liệu. 

Ngoài ra, thách thức đến từ việc cần phải ban hành chính sách, cơ chế hợp tác giữa các nhà cung cấp dịch vụ Mobile Money để người dùng có thể liên thông giữa các nhà mạng khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho các khách hàng trong quá trình thanh toán giao dịch.

Vì vậy, dịch vụ “tiền điện tử” Mobile Money vẫn cần thêm thời gian để giải quyết các rủi ro, thách thức, vấn đề pháp lý tồn đọng và chờ đợi cấp phép hoạt động chính thức từ Thủ tướng Chính phủ. 

  Như Quỳnh

Như Quỳnh Hoàng
About Author

Hoàng Như Quỳnh

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest