Consumer Price Index (CPI) hay còn được gọi là ‘chỉ số giá tiêu dùng’ là một trong những thuật ngữ kinh tế rất phổ biến để chỉ , bạn có thể bắt gặp chỉ số CPI trong mọi báo cáo về kinh tế vĩ mô hay trên báo đài. Vậy thực sự CPI quan trọng đến thế nào và nó dùng để làm gì?

Khái niệm Chỉ số giá tiêu dùng

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) là một thước đo kiểm tra mức giá bình quân gia quyền của một rổ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, chẳng hạn như giao thông vận tải, thực phẩm và chăm sóc y tế. Những thay đổi trong chỉ số giá tiêu dùng được sử dụng để đánh giá những thay đổi về giá cả liên quan đến chi phí sinh hoạt.

Ví dụ, khi nói CPI tháng này thấp hơn tháng trước 10% đồng nghĩa với việc mức giá bình quân của các hàng hóa của tháng này đã giảm 10% so với tháng trước

Chỉ số giá tiêu dùng được dùng để đánh giá sự thay đổi về giá cả vậy nên đây được coi như là ‘thước đo lạm phát’.

Ý nghĩa & cách tính chỉ số giá tiêu dùng

Là một khái niệm cơ bản và thông dụng nên cách tính CPI (đơn vị: %) khá đơn giản, dựa vào giá cả của các mặt hàng ở 2 thời điểm, ta có thể xác định CPI tại thời điểm cần tính như sau:

Dựa vào công thức trên, ta dễ dàng thấy được:

  • CPI < 100%: Tiền tệ tại thời điểm t có giá trị lớn hơn (mua được nhiều hàng hóa hơn) thời kỳ gốc
  • CPI = 100%: Không có sự thay đổi về giá trị tiền tệ (giá cả hàng hóa không đổi) tại thời kỳ t so với thời kỳ gốc
  • CPI > 100%: Đã xảy ra sự gia tăng về mặt giá cả tại thời kỳ t so với thời kỳ gốc

Mặc dù CPI đo lường sự thay đổi về giá đối với hàng hóa bán lẻ và các mặt hàng khác do người tiêu dùng thanh toán, nhưng Chỉ số giá tiêu dùng không bao gồm những thứ như tiết kiệm và đầu tư và thường có thể loại trừ chi tiêu của du khách nước ngoài.

Ý nghĩa của CPI

Mặc dù có một công thức tính toán đơn giản nhưng tính ứng dụng của CPI vào các hoạt động kinh tế cũng như đời sống là rất cao. Một số ứng dụng thường thấy của CPI:

  • Chỉ số CPI cung cấp cho chính phủ, doanh nghiệp và người dân ý tưởng về sự thay đổi giá cả trong nền kinh tế và có thể hoạt động như một hướng dẫn để đưa ra các quyết định sáng suốt về nền kinh tế
  • Chỉ số CPI và các thành phần tạo nên nó cũng có thể được sử dụng như một công cụ nhằm tiết chế và điều chỉnh các chỉ số kinh tế khác, bao gồm doanh số bán lẻ và thu nhập ngắn hạn
  • Chỉ số này cũng có thể được sử dụng để điều chỉnh mức độ đủ điều kiện của mọi người đối với một số loại hỗ trợ nhất định của chính phủ bao gồm An sinh xã hội và nó tự động cung cấp các điều chỉnh về mức lương chi phí sinh hoạt cho những người giúp việc gia đình.

Ngoài ra, CPI còn được biết đến rộng rãi khi nó đóng một vai trò quan trọng trong việc tính toán và khắc phục lạm phát.

CPI và lạm phát

Như đã đề cập trong bài viết về lạm phát, đây chính là sự mất giá của đồng tiền, và CPI là chỉ số thể hiện sự thay đổi về giá cả hàng hóa. Vậy nên ta có thể thấy được 2 khái niệm này có liên quan mật thiết đến nhau và không lạ khi ta bắt gặp một bài báo kinh tế có nhắc đến đồng thời cả 2 khái niệm này.

Có khá nhiều cách để tính toán được lạm phát tùy theo từng góc nhìn, ta có thể dựa vào chi phí sản xuất hay GDP để tính toán được lạm phát nhưng để phù hợp với nhiều người và biểu hiện trực quan hơn khi tính bằng giá cả cuối cùng (giá bán cho người tiêu dùng) đa số đều sử dụng CPI để tính toán lạm phát..

Đến hiện nay, đa số các nước đều áp dụng cách tính lạm phát dựa vào CPI. Thông qua điều này, chính phủ và người dân có thể hiểu và nắm được tình hình lạm phát một cách chi tiết hơn nhằm quản lý chi tiêu và đầu tư hiệu quả hơn

Một vài số liệu về CPI tại Việt Nam

CPI tháng 8/2021 tăng 0,25%, trong đó khu vực thành thị tăng 0,34%, cao hơn mức tăng 0,14% của khu vực nông thôn, nguyên nhân chủ yếu do chỉ số giá nhóm lương thực, thực phẩm của khu vực thành thị có mức tăng cao. Thời điểm tháng 8, trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính có 4 nhóm tăng giá so với tháng trước, 4 nhóm giảm giá, 3 nhóm giữ giá ổn định (nhà ở và vật liệu xây dựng; thiết bị và đồ dùng gia đình; hàng hóa và dịch vụ khác).

Infographic: CPI tháng 8/2021 tăng 0,25% | Thời báo Tài chính Việt Nam
CPI tháng 8/2021

Trong 4 nhóm hàng tăng giá, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tháng 8/2021 có mức tăng so với tháng trước cao nhất với 0,74% (làm CPI chung tăng 0,25 điểm phần trăm) do việc vận chuyển và phân phối hàng hóa thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt hơn nhằm đảm bảo các yêu cầu phòng chống dịch Covid-19. Trong khi đó, nhu cầu tích trữ lương thực, thực phẩm tăng cao tại các khu vực thực hiện giãn cách xã hội[3]. Nhóm đồ uống và thuốc lá tăng 0,22% so với tháng trước, chủ yếu do nhu cầu tiêu dùng đồ uống giải khát khi thời tiết nắng nóng tăng cao và giá thuốc lá tăng do nguồn cung giảm[4]. Nhóm giáo dục tăng 0,04% do giá văn phòng phẩm tăng 0,34%. Nhóm thuốc và dịch vụ y tế tăng 0,02%, trong đó giá thuốc các loại tăng 0,08%.

Trong 4 nhóm hàng giảm giá, nhóm giao thông giảm 0,06% so với tháng trước, chủ yếu do các hãng giảm giá ô tô mới và ô tô đã qua sử dụng (lần lượt giảm 0,09% và giảm 0,84%). Nhóm bưu chính, viễn thông tháng 8/2021 giảm 0,05% do giá điện thoại di động thông minh, máy tính bảng giảm 0,16% và phụ kiện điện thoại di động thông minh, máy tính bảng giảm 0,5%. Nhóm văn hóa, giải trí và du lịch chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19 giảm 0,03% so với tháng trước, chủ yếu do giá thiết bị văn hóa giảm 0,22%; du lịch trọn gói giảm 0,04%. Nhóm may mặc, mũ nón, giày dép giảm 0,03% do nhu cầu tiêu dùng giảm khi các địa phương thực hiện giãn cách xã hội phòng chống dịch Covid-19.

Hưng Cao Nam
About Author

Hưng Cao Nam

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest