Iran đang lên kế hoạch xây dựng một dự án cảng ở thành phố Chabahar. Điều đặc biệt của dự án này là nó nhận được sự chú ý rất lớn của dư luận, nhưng một trung tâm thương mại toàn cầu, và cũng là đấu trường cho sự cạnh tranh địa chính trị giữa Trung Quốc và Ấn Độ.

Ấn Độ là nhà đầu tư chính vào cảng Chabahar, vì New Delhi coi cảng này là một cách để tiếp cận các thị trường Afghanistan và Trung Á mà không cần phụ thuộc vào các con đường bộ của Pakistan – nước mà Ấn Độ không có mối quan hệ tốt. Hơn nữa, cảng Chabahar cũng có thể củng cố mối quan hệ giữa Ấn Độ và Iran, cũng như có thể tạo thế cân bằng đối lập với sự hợp tác ngày càng tăng giữa Trung Quốc và Pakistan.

Tuy nhiên, việc này sẽ không hề dễ dàng, bởi Trung Quốc đang ngày càng có ảnh hưởng lớn hơn ở Iran. Bắc Kinh cũng đang tìm cách tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng và các tuyến đường vận chuyển.

Với việc Ấn Độ và Trung Quốc cạnh tranh để đầu tư vào cảng này, Iran đang cố gắng lợi dụng cả hai bên để nâng cao vị thế của mình, trong khi không bị chi phối bởi bất kỳ bên nào. Theo The Diplomat, cảng Chabahar là một ví dụ điển hình về sự hợp tác và cạnh tranh quốc tế, vừa có thể tạo ra một cuộc cách mạng thương mại, nhưng đồng thời cũng có thể làm trầm trọng thêm các cuộc cạnh tranh trong khu vực.

Cảng Chahabar nằm ở đâu?      

Cảng Chabahar nằm ở phía Đông Nam tỉnh Sistan và Baluchestan của Iran. Cảng này có một số đặc điểm nổi bật khiến nó trở nên hấp dẫn. Thứ nhất, đây là cảng nước sâu duy nhất ở Iran có lối đi thẳng ra đại dương. Vị trí địa lý gần với các quốc gia như Afghanistan, Pakistan và Ấn Độ, cũng như là một trung tâm trung chuyển chính trên Hành lang giao thông quốc tế Bắc Nam đang phát triển, mang lại cho cảng này tiềm năng phát triển thành một trong những trung tâm thương mại quan trọng nhất trong khu vực Ấn Độ Dương. Thứ hai, Chabahar cũng là một trong số ít những địa điểm ở Iran được miễn trừ khỏi các lệnh trừng phạt của Mỹ và điều này giúp đơn giản hóa đáng kể các thủ tục thương mại với các nước khác.

Cảng Chabahar có khả năng trung chuyển thương mại ở Nam và Trung Á. Các tuyến đường thương mại trên bộ được đề xuất kết nối với cảng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp cận thị trường Afghanistan và Trung Á. Cảng Chahabar chỉ cách cảng Gwadar có 72km, do đó việc đi lại giữa hai cảng này sẽ rất thuận tiện.

Tác động của cảng Chahabar tới khu vực thế nào?

Với Afghanistan, cảng Chahabar có ý nghĩa to lớn. Hiện tại, Afghanistan tiến hành hầu hết hoạt động thương mại của mình thông qua các tuyến đường qua Pakistan. Cảng Chabahar có thể cung cấp một cửa ngõ thương mại thay thế cho Afghanistan. Đồng thời, cảng này cũng có tiềm năng tạo ra sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ ở Afghanistan, do sẽ cho phép hàng hóa từ các nước khác dễ dàng vào Afghanistan và thúc đẩy xuất khẩu.

Chabahar Port - A Rethink is Needed | Vivekananda International Foundation
Vị trí cảng Chahabar

Đối với các quốc gia khác ở Trung Á, cảng Chabahar sẽ tạo điều kiện cho các quốc gia vốn không giáp biển này tiếp cận các tuyến đường thương mại trên biển và đóng vai trò như một bức tường thành chống lại các nỗ lực chi phối thương mại của Trung Quốc và Nga trong khu vực. Từ góc độ của Iran, mở rộng thương mại với Afghanistan và các nước Trung Á có thể giúp củng cố vị thế của Tehran trên trường quốc tế.

Xét tới việc ngân sách phát triển của Iran dành cho tỉnh Sistan và Baluchestan, nơi có cảng Chabahar, đã tăng vọt 2.200% kể từ năm 2018. Rõ ràng Chabahar sẽ là một phần không thể thiếu trong chiến lược can dự về phía Đông của Iran.

Cạnh tranh địa chính trị đối với cảng Chabahar diễn ra thế nào?

Cả Ấn Độ và Trung Quốc đều có kế hoạch riêng đối với cảng Chabahar cũng như trong quan hệ song phương với Iran. New Delhi coi cảng này là cơ hội để củng cố vị thế của Ấn Độ như một cường quốc khu vực và toàn cầu. Ấn Độ đã tìm cách mở rộng phạm vi thị trường ở Tây và Trung Á để củng cố hơn nữa tiềm năng này. Sự hợp tác giữa Ấn Độ và Iran về cảng Chabahar bắt đầu từ năm 2003. Tuy nhiên, nỗ lực chung của hai nước chỉ bắt đầu thu hút được sự chú ý vào khoảng năm 2016, khi Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Iran khi đó là Hassan Rouhani tuyên bố rằng Ấn Độ sẽ đầu tư 500 triệu USD để phát triển cảng Chabahar.

Chabahar trilateral agreement to take effect on Feb. 26 - Tehran Times
Cạnh tranh giành ảnh hưởng ở Chahabar đang diễn ra rất quyết liệt

Theo quan điểm của Ấn Độ, Trung Quốc là đối thủ chính của New Delhi cho vị thế siêu cường. Do đó, việc Ấn Độ tham gia vào cảng Chabahar đóng vai trò như một chiến lược chủ chốt để củng cố vị thế siêu cường của nước này bằng cách mở rộng sự hiện diện trên thị trường khu vực và sử dụng liên minh Ấn Độ-Iran để đối phó với Trung Quốc.

Nhưng xui cho Ấn Độ, khi nước này không phải là siêu cường duy nhất có cổ phần ở cảng Chabahar. Trung Quốc cũng đã tìm cách tăng cường quan hệ với Iran để đảm bảo nguồn dự trữ năng lượng và tài nguyên khoáng sản cũng như tiếp cận các tuyến đường thương mại Á-Âu. Việc Trung Quốc tiếp cận cảng Chabahar sẽ mang lại lợi ích to lớn đối với các mục tiêu này, vì Trung Quốc có thể kết nối cảng Chabahar với mạng lưới thương mại trên biển rộng lớn của riêng mình.

Iran làm gì để cân bằng quan hệ?          

Sự liên quan ngày càng tăng của Ấn Độ và Trung Quốc vào cảng Chabahar đã làm dấy lên các cuộc tranh luận trong các giới chính trị tại Iran về cách tận dụng tối đa lợi thế cạnh tranh, trong khi giảm thiểu rủi ro cho chính Iran. Do đó, Tehran đang cố gắng tìm cách cân bằng chiến lược giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Ví dụ, việc Iran gia nhập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) gần đây – một tổ chức bao gồm Trung Quốc và Ấn Độ – là một cách để phản ánh mong muốn thành lập một liên minh chống lại bá quyền phương Tây, cũng như tìm cách khẳng định vai trò tích cực hơn trong các vấn đề ở Trung Á và Trung Đông. Iran có thể sử dụng tư cách thành viên của mình trong SCO và các sáng kiến đa phương khác như một phương tiện để lợi dụng sự đối địch giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Iran có thể đe dọa sẽ sát cánh hơn với bên này nếu như bên kia không nhược bộ lớn hơn. Do đó, Iran có thể tận dụng sự cạnh tranh Trung-Ấn để nâng cao vị thế siêu cường của chính mình trong khi vẫn duy trì bản chất độc lập lâu này của nước này là không liên kết quá chặt chẽ với cả “phương Đông hay phương Tây”.

Tóm lại, cảng Chabahar đã và đang trở thành một chiến trường chủ chốt cho các tham vọng của cả Trung Quốc lẫn Ấn Độ ở khu vực Nam và Trung Á, đồng thời có thể đóng một vai trò quan trọng đối với mong muốn của chính Iran nhằm nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế.

Thành Vương Tiến
About Author

Thành Vương Tiến

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest