Ngày 9/3/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định phê duyệt triển khai thí điểm Mobile Money trong 2 năm. Việc thí điểm mô hình “tiền di động” này góp phần tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ thanh toán, chuyển tiền cho các đối tượng khách hàng ở khu vực vùng sâu, vùng xa chưa có tài khoản ngân hàng và ví điện tử. Đặc biệt, Mobile Money được dự đoán sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho các ngành kinh tế Việt Nam trong tương lai.

Cách thức hoạt động của Mobile Money

Simply Invest đã có bài viết phân tích bản chất và nguyên tắc hoạt động của Mobile Money. Mobile Money về cơ bản là dịch vụ thanh toán gắn liền với một số điện thoại duy nhất, người dùng có thể sử dụng để thanh toán các giao dịch online, chủ yếu thực hiện trong lĩnh vực bán lẻ hoặc tài chính. 

Các dịch vụ chính của Mobile Money gồm thanh toán (giao dịch bán lẻ, thanh toán hóa đơn), chuyển tiền, giao dịch tín dụng nhỏ, quản lý tài khoản, nộp và rút tiền tại đại lý của các nhà mạng. Dịch vụ này không đòi hỏi khách hàng phải có tài khoản ngân hàng cũng như liên kết tài khoản ngân hàng để sử dụng. Đây là mô hình được phát triển dựa trên việc tích hợp các tính năng đã có của ví điện tử và tài khoản điện thoại truyền thống và còn được bổ sung các tiện ích cần thiết cho việc giao dịch nhanh chóng hơn. 

Đẩy nhanh tốc độ phát triển của nền kinh tế

Mobile Money không phải là khái niệm mới trên thế giới. Xuất hiện từ năm 2000 đến nay, trên thế giới đã có hơn 1,2 tỷ tài khoản Mobile Money được đăng ký với 300 triệu tài khoản đang hoạt động hàng tháng. Số lượng giao dịch là 41 tỷ giao dịch với tổng giá trị giao dịch đạt 767 tỷ USD (tăng 22% so với năm 2019, tương đương 2,1 tỷ USD/ngày). Báo cáo Công nghiệp Quốc gia về Mobile Money năm 2021 của GSMA dự báo giá trị này sẽ là 2,5 tỷ USD/ngày vào năm 2021 và hơn 3 tỷ USD/ngày vào cuối năm 2022. 

Điều đó cho thấy ngành công nghiệp Mobile Money trên thế giới đã chứng kiến những nỗ lực mạnh mẽ trong việc phấn đấu hướng tới các xã hội không dùng tiền mặt, tham gia vào các chiến lược giúp mở rộng tầm nhìn của thanh toán số và phát triển các hệ thống thanh toán tương thích mạnh mẽ và mới. 

Tổng giá trị “ tiền di động” Mobile Money được xử lý mỗi ngày trên thế giới trong giai đoạn 2015-2022 (đơn vị: tỷ USD). Nguồn: GSMA, Báo cáo Công nghiệp Quốc gia về Mobile Money năm 2021 (State of the Industry Report on Mobile Money 2021).

Tại Việt Nam, việc Chính phủ cho phép thí điểm Mobile Money sẽ đem lại lợi ích rất lớn cho nền kinh tế và người dân có thêm công cụ thanh toán điện tử. Đây sẽ là nền tảng để tiến đến công dân số và xã hội số khi mật độ điện thoại di động đã phổ cập đến người dân. Từ đó, Mobile Money có tác động lớn đến tốc độ phát triển của nền kinh tế chuyển đổi số, đặc biệt là trong thời kỳ công nghệ đang làm thế giới thay đổi từng phút, từng giây. 

Thay đổi thói quen của các ngành bán lẻ truyền thống

Việt Nam là quốc gia có cơ hội cho việc phát triển Mobile Money giúp người dân thay đổi dần thói quen dùng tiền mặt, tiếp cận với “thanh toán số” trong các ngành hàng bán lẻ truyền thống. Bởi tại Việt Nam, tỉ lệ người dân đều sở hữu điện thoại di động cao (đến hơn 90%) và hơn 50% dân số Việt Nam chưa có tài khoản thanh toán tại ngân hàng. Việc phát triển Mobile Money sẽ cung cấp cho nhóm khách hàng không có tài khoản ngân hàng một kênh giao dịch, phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt nhanh chóng và thuận tiện thay vì phải trực tiếp đến các cơ sở của ngân hàng thực hiện giao dịch. 

Tỷ lệ người dân Việt Nam có điện thoại di động.

Vì vậy, “bộ mặt” của các ngành bán lẻ truyền thống có sự thay đổi. Thói quen mang tiền mặt đi chợ, đi mua đồ dùng tại các cửa hàng bán lẻ sẽ dần được thay thế bằng Mobile Money. Chỉ một vài thao tác nhỏ qua tài khoản số điện thoại là có thể hoàn thành thanh toán khi mua bán hàng hóa ngay tại chỗ. 

Kích thích sự tăng trưởng trong lĩnh vực thương mại điện tử 

Hiện nay, các nền tảng thương mại điện tử đang có tốc độ tăng trưởng rất nhanh. Đặc biệt trong thời kỳ dịch bệnh Covid 19, việc đi lại hay tiếp xúc trực tiếp để mua bán hàng hoá gặp nhiều khó khăn. Người dân sẽ ưu tiên sử dụng các công cụ mua bán và thanh toán online để tránh tiếp xúc gần với người khác, tiết kiệm thời gian . Vì vậy, ví điện tử và tài khoản ngân hàng đã làm tốt vai trò trung gian giữa người mua và người bán, mang đến nhiều tiện ích cho các trang thương mại điện tử và người tiêu dùng. 

Tuy nhiên, hạn chế của mối liên kết này là chưa đạt đến độ phủ toàn dân. Số lượng giao dịch mới chỉ tập trung nhiều nhất ở thành phố, trong khi đó người dân ở những nơi vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện tiếp xúc với tài khoản ngân hàng và ví điện tử sẽ khó tham gia vào hoạt động thanh toán không tiền mặt này.

Trong khi đó, Mobile Money lại có thể cho phép người dùng thanh toán việc mua hàng hóa, dịch vụ cho Đơn vị chấp nhận thanh toán bằng tài khoản Mobile Money trên số điện thoại chính chủ. Từ đó cho thấy mức độ phủ sóng toàn dân mà Mobile Money mang lại (sử dụng tài khoản viễn thông) có lợi thế lớn hơn so với ví điện tử và tài khoản ngân hàng mới chỉ tập trung nhiều ở thành phố, đô thị lớn. Điều này dự báo sẽ mở ra triển vọng hợp tác, liên kết giữa các nhà mạng cung cấp dịch vụ Mobile Money và các nền tảng mua bán trực tuyến nổi bật hiện nay như Shopee, Tiki, Lazada…

Triển vọng hợp tác giữa các nhà mạng và các nền tảng thương mại điện tử.

Mục tiêu là tạo nên sự liên kết, là trung gian giữa người mua – người bán, kích thích thị trường bán lẻ trực tuyến và gia tăng về số lượng giao dịch trên thị trường Việt Nam. Mobile Money có thể tác động gián tiếp tới mối liên kết giữa ngành FMCG và các nền tảng thương mại trực tuyến, tạo nhiều chuỗi sản xuất và cung ứng thông suốt đến thị trường trong nền kinh tế.

“Mảnh đất màu mỡ” mới cho các doanh nghiệp viễn thông

Tính đến hết năm 2020, Việt Nam đã có 132,5 triệu thuê bao di động đang hoạt động (theo thống kê của Cục Viễn thông). Như vậy, số lượng tài khoản dịch vụ Mobile Money có thể lên đến hàng chục triệu khi được triển khai. Đây sẽ là một mảnh đất tiềm năng cho các doanh nghiệp viễn thông trong tương lai gần.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đưa ra nhận định Mobile Money nếu được quản lý tốt sẽ có những ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế và các đối tượng tham gia. Các doanh nghiệp viễn thông khi triển khai dịch vụ sẽ góp phần phát triển và đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và đối tượng khách hàng (ngoài các dịch vụ viễn thông truyền thống). Nhờ đó, doanh nghiệp có cơ hội mở rộng thị trường, tăng doanh thu và nâng cao khả năng cạnh tranh. Những ảnh hưởng tích cực này đến từ việc tận dụng hạ tầng, dữ liệu, mạng lưới viễn thông, giảm các chi phí xã hội để phát triển, mở rộng kênh thanh toán không dùng tiền mặt trên thiết bị di động, mang lại tiện ích cho người sử dụng.

Mobile Money mang đến tiềm năng phát triển cho doanh nghiệp viễn thông.

Các doanh nghiệp viễn thông như Viettel, VNPT, Mobifone đã có quá trình chuẩn bị về hạ tầng và thử nghiệm triển khai Mobile Money trong nội bộ doanh nghiệp với các thanh toán nhỏ. Nhà mạng Viettel triển khai thử nghiệm thành công Mobile Money cho 40 ngàn nhân viên nội bộ và đã sẵn sàng cung cấp dịch vụ tới 100% khách hàng Viettel ngay khi được cấp phép chính thức hoạt động. Đại diện VNPT và Mobifone cũng cho biết đã sẵn sàng cho Mobile Money phủ sóng toàn quốc vì các doanh nghiệp đã có sẵn hàng chục nghìn điểm giao dịch trên khắp cả nước sẽ giúp giảm các chi phí xã hội để phát triển hệ thống các điểm giao dịch mới.

Tăng mức độ cạnh tranh của các doanh nghiệp ngành tài chính

Khi Mobile Money được kỳ vọng về khả năng phủ sóng “thanh toán số” trên toàn dân thì các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ví điện tử phải đối mạnh với sức ép cạnh tranh mới từ các nhà mạng viễn thông cung cấp Mobile Money. Hiện tại, các ví điện tử như Momo, Viettel Pay, AirPay, ZaloPay, VTC Pay,…  đều hoạt động thông qua trung gian là ngân hàng để cung cấp các dịch vụ thanh toán, tài chính cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, vì độ phủ của ví điện tử bị hạn chế nên họ buộc phải tìm kiếm cơ hội thị trường cho mình trước khi Mobile Money được chính thức cấp phép đi vào hoạt động.

Viettel là một ví dụ điển hình cho việc nắm lấy cơ hội, thay đổi trước sức ép cạnh tranh mà Mobile Money sẽ tạo ra. Viettel đã có kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực ví điện tử với thương hiệu Viettel Pay. Đối mặt với sự ra đời của một hình thức thanh toán mới vượt trội hơn, họ đã nắm bắt sớm tình hình và bắt đầu nghiên cứu, chuẩn bị về cơ sở hạ tầng để sẵn sàng ra mắt thêm nền tảng Mobile Money trong tương lai gần. Đó là bước đi rất khéo léo, biến những thách thức đến từ đối thủ tiềm năng trở thành thời cơ để doanh nghiệp vươn mình.   

Dịch vụ tài chính đứng trước sức ép phải linh hoạt thích nghi với thay đổi.

Đặc biệt, dịch vụ Mobile Money sẽ tăng cường việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính trong toàn dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Việc triển khai Mobile Money giúp người dân sẽ dần quen với sử dụng các dịch vụ tài chính chính thức khác tại ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán. Điều đó kéo theo các doanh nghiệp tài chính như ngân hàng, các tổ chức trung gian thanh toán phải chịu sức ép cạnh tranh đến từ Mobile Money. Khách hàng, đối tác hiện tại của ngân hàng như ví điện tử có khả năng chuyển sang hợp tác với các nhà mạng và sử dụng Mobile Money. Vì vậy, dưới áp lực cạnh tranh buộc các tổ chức cung ứng phải nâng cao chất lượng, do đó khách hàng sẽ được trải nghiệm dịch vụ tài chính tốt hơn.

Mobile Money đang thực sự là một nền tảng nhận được rất nhiều kỳ vọng không chỉ vì những tiện ích mang lại cho người dân Việt Nam mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển của nhiều ngành kinh tế. Đây chính là cuộc cách mạng lớn góp phần thúc đẩy sự phát triển chuyển đổi số quốc gia và nền kinh tế số.

Như Quỳnh Hoàng
About Author

Hoàng Như Quỳnh

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest