Nếu bạn để ý, thì nền kinh tế thế giới luôn biến động theo những chu kỳ thịnh suy, dù có thể thời gian diễn ra những chu kỳ này không giống nhau. Vậy chu kỳ kinh tế là gì?

Khái niệm chu kỳ kinh tế

Kinh tế học vĩ mô cho rằng trong dài hạn, nền kinh tế của quốc gia sẽ đi lên nhờ nhiều yếu tố như thương mại, công nghệ, trình độ nhân lực. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng nền kinh tế sẽ đi lên theo chiều thẳng đứng. Thay vào đó, đồ thị của một nền kinh tế sẽ như thế này.

Economic Cycle - Overview, Stages, and Importance
Chu kỳ kinh tế

Như ta có thể thấy, về dài hạn thì nền kinh tế đi lên, nhưng lại đi lên theo kiểu hình sin, tức là có những lúc suy thoái hoặc khủng hoảng, rồi lại tăng trưởng. Đây cũng chính là khái niệm cốt lõi của chu kỳ kinh tế hay chu kỳ kinh doanh. Đó là sự biến động của GDP thực tế theo trình tự mở rộng và đạt đỉnh, sau đó rơi dần vào suy thoái và phục hồi. Cũng có nhà kinh tế cho rằng trên thực tế chu kỳ kinh tế chỉ bao gồm tăng trưởng và suy thoái, nhưng tất nhiên đó là suy nghĩ nhị phân, không phản ánh đúng thực tế diễn ra của nền kinh tế.

Việc hiểu chu kỳ kinh tế và xác định được rõ nền kinh tế đang ở giai đoạn nào sẽ giúp các nhà đầu tư có thể ra quyết định mua tài sản tốt hơn, tăng lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

Để xác định được nền kinh tế đang ở pha nào, các nhà kinh tế thường dựa vào một số chỉ số chính như GDP (đã kể ở trên), lãi suất, tỷ lệ thất nghiệp và chi tiêu của người tiêu dùng. Chúng ta sẽ đi kỹ hơn về các pha của chu kỳ kinh tế trong phần dưới đây.

Các pha của chu kỳ kinh tế

Pha mở rộng (Expansion): Là lúc nền kinh tế tăng trưởng nhanh chóng, lãi suất giảm, sản xuất tăng, nhưng cũng là lúc vật giá tăng và áp lực lạm phát dần được hình thành.

Đạt đỉnh (Peak): Đây là lúc mà nền kinh tế đạt tới cực thịnh, tốc độ tăng trưởng ở mức tối đa, thị trường đã đạt đến mức cực đại của nó trong pha này. Đây cũng chính là điểm U-turn (điểm ngoặt) của nền kinh tế.

Suy thoái (Contraction): Suy thoái là lúc tốc độ tăng trưởng bắt đầu chậm dần hoặc giảm hẳn. Giai đoạn đầu của suy thoái có thể được gọi là đình trệ, khi nền kinh tế không tăng với tốc độ mạnh mẽ như pha mở rộng. Sau giai đoạn đình trệ ngắn hạn là lúc kinh tế bước vào giai đoạn suy thoái. Lúc này, tốc độ tăng trưởng GDP suy giảm rõ rệt, thậm chí tăng trưởng âm, thất nghiệp cũng tăng. Nền kinh tế rơi vào khủng hoảng và đạt đến điểm được gọi là điểm thấp (trough). Nhưng đây cũng là lúc sự phục hồi bắt đầu diễn ra.

Nhận biết các pha của chu kỳ kinh tế

Như đã viết ở trên, các nhà kinh tế có thể dựa vào một số chỉ số như lạm phát, thất nghiệp để đánh giá xem nền kinh tế đang ở pha nào.

Lấy ví dụ với pha suy thoái. Khi ở trong pha này, nền kinh tế sẽ có một số đặc điểm sau:

  • Tiêu dùng giảm, hàng tồn kho tăng lên (vì doanh nghiệp không bán được hàng). Điều này dẫn đến nhà sản xuất cắt giảm sản lượng, và GDP giảm.
  • Cầu về lao động giảm, do nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp không còn hoặc giảm sút, dẫn đến thất nghiệp tăng.
  •  Khi sản lượng giảm thì giá giảm, kéo lạm phát tăng chậm lại. Nhưng giá dịch vụ cũng khó có thể giảm nhưng cũng không tăng nhanh do nền kinh tế đang ở giai đoạn suy thoái.
  • Lợi nhuận doanh nghiệp giảm, dẫn đến các nhà đầu tư bán cổ phiếu đẩy thị trường chứng khoán đi xuống.

Còn với pha mở rộng thì mọi thứ ngược lại.

Như vậy, chu kỳ kinh tế có thể gọi là một vòng luẩn quẩn. Tuy nhiên, nếu không có các biện pháp can thiệp của chính phủ, nền kinh tế có thể phát triển quá nóng, hoặc quá lạnh trong một thời gian dài. Chính phủ cần giữ cho nền kinh tế không rơi vào 2 tình trạng nói trên, bởi sẽ dễ dẫn đến sự kém hiệu quả của nền kinh tế thị trường.

Thế giới đang ở chu kỳ kinh tế nào?

Kinh tế thế giới, đặc biệt là từ đầu thế kỷ XX, đã diễn biến theo đúng chu kỳ kinh tế. Bắt đầu từ những năm 1920, kinh tế thế giới bùng bổ sau chiến tranh thế giới thứ nhất, trước khi rơi vào suy thoái và khủng hoảng trong Đại Suy thoái 1929 – 1933, rồi phục hồi dần.

Hiện nay, một số nhà kinh tế còn cho rằng chu kỳ kinh tế đang diễn ra với vòng tròn 10 năm một lần. Chẳng hạn như Suy thoái bởi giá dầu năm 1977, sự đổ vỡ của thị trường chứng khoán 1987, khủng hoảng tài chính châu Á 1997, khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 – 2009.

Gần đây nhất, đương nhiên là dịch COVID-19 bùng phát năm 2020 và đẩy nền kinh tế thế giới suy thoái và khủng hoảng. Năm ngoái, đã có nhiều tranh cãi về việc kinh tế thế giới sẽ hồi phục theo mô hình nào. Có người nói kinh tế thế giới phục hồi theo mô hình chữ L, chữ V, chữ U. Theo tập đoàn Invesco, nền kinh tế thế giới đang ở giai đoạn đầu của chu kỳ kinh tế, với GDP đang dần trở lại mức bình thường. Điều này có nghĩa rằng kinh tế thế giới sẽ phục hồi theo mô hình chữ V, và hiện nay thế giới đang ở giai đoạn mở rộng.

OECD: Global GDP to return to pre-pandemic levels in 2021 | Business |  Economy and finance news from a German perspective | DW | 01.12.2020
Dự đoán GDP của các nền kinh tế qua các năm

Theo các chuyên gia, nói kinh tế thế giới đang ở giai đoạn đầu của pha mở rộng vì nó đầy đủ đặc điểm của pha này, gồm vật giá tăng, nhu cầu tiêu dùng lớn sau khi kinh tế phục hồi, tỷ lệ thất nghiệp suy giảm, kéo theo lạm phát tăng, khiến FED phải thông báo giảm dần quy mô mua trái phiếu (taper). Tuy nhiên, theo đánh giá của Morgan Staley, giai đoạn mở rộng  này sẽ ngắn hơn dự kiến. Với kinh tế Mỹ, pha mở rộng lần này sẽ chỉ kéo dài 42 tháng, bắt đầu từ giữa năm 2021 và có thể kéo dài trong khoảng 3 năm sau đó, ngắn hơn nhiều so với pha mở rộng trong các chu kỳ trước đó.

Từ bức tranh sơ bộ về kinh tế Mỹ, có thể suy ra bức tranh lớn hơn cho kinh tế thế giới. Có thể pha mở rộng này chỉ kéo dài trong vài năm ngắn ngủi và sau đó, thế giới sẽ phải đối mặt với nguy cơ đình trệ nền kinh tế mới nếu chính phủ các nước không có các biện pháp kiềm chế lạm phát và vật giá hiệu quả.

Thành Vương Tiến
About Author

Thành Vương Tiến

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest