Số liệu được công bố ngày 10/11 cho thấy lạm phát của Mỹ đã cao nhất trong 30 năm, gây choáng váng với nhà đầu tư và thị trường. Trước đây, FED cũng từ dự báo lạm phát sẽ tăng sau khi quá trình hồi phục đại dịch COVID-19 bắt đầu. Nhưng tăng đến mức này thì quả thật là một nước đi không ai ngờ tới được. Vậy chuyện quái gì đang xảy ra với lạm phát Mỹ?

Cao nhất trong 30 năm

Bộ Lao động Mỹ thông báo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) – chỉ số theo dõi lạm phát đối với một loạt hàng hóa và dịch vụ thiết yếu – trong tháng 10/2021 tăng mạnh, lên mức cao nhất trong vòng 30 năm qua.

Theo đó, CPI trong tháng 10/2021 đã tăng 0,9% so với tháng 9/2021 và 6,2% trong khoảng thời gian 12 tháng kết thúc vào tháng 10/2021. Đây là mức tăng cao nhất kể từ tháng 11/1990. 

Surging gasoline, food prices fan U.S. inflation | Reuters
Lạm phát Mỹ tăng phi mã kể từ đầu năm nay

Bộ Lao động Mỹ cho biết lạm phát tăng là do mức tăng giá hàng tháng của tất cả các mặt hàng được điều theo mùa, nhưng chủ yếu là do tăng giá năng lượng, chỗ ở, thực phẩm, xe hơi. Giá năng lượng đã tăng đáng kinh ngạc, ở mức 4,8% trong tháng 10, đẩy giá xăng tăng 1,6%.

Từ đầu năm nay, lạm phát bắt đầu tăng khi giá cả phục hồi sau đợt lao dốc do dịch COVID-19, và tăng phi mã trong giai đoạn cuối năm nay, khi mùa nghỉ lễ tới và nhu cầu mua sắm của người dân tăng đột biến. Các nhà kinh tế kỳ vọng lạm phát sẽ chỉ diễn ra trong ngắn hạn và sẽ quay lại mức kỳ vọng 2%, nhưng với tình hình này lạm phát đã tăng với tốc độ cao hơn nhiều và duy trì lâu hơn so với tất cả dự báo lạc quan trước đó.

Laura Rosner – Warburton – nhà kinh tế cấp cao tại MacroPolicy Perspectives – cho rằng Mỹ đang tiến vào giai đoạn lạm phát cao bất thường, có thể kéo dài trong 6 tháng. Bà nhận định: “Tôi thực sự nghĩ rằng chúng ta đang tiến vào một giai đoạn mới, khi lạm phát cao hơn và mọi thứ biến động mạnh hơn. Một phần của điều này phản ánh những khó khăn trong chuỗi cung ứng chưa được giải quyết trong mùa nghỉ lễ, khi nhiều thương vụ được thực hiện, và rằng nền kinh tế đang thực sự tốt, nên bạn có nhu cầu lớn”.

Tại sao lạm phát tăng?

Tất nhiên ai cũng hiểu rằng giá tăng thì dẫn tới lạm phát tăng. Nhưng tại sao giá tăng? Trả lời được câu hỏi này mới giúp làm rõ căn nguyên của vấn đề lạm phát tăng

Đầu tiên, nhu cầu cao bất thường, như đã nói ở trên, là nhân tố chủ chốt dẫn đến việc lạm phát cao hơn. Nhu cầu cao đột biến này là do các gói cứu trợ liên tục được chính phủ Mỹ “bơm” vào thị trường, gần nhất là gói cứu trợ 1,2 nghìn tỷ USD vừa được Hạ viện thông qua. Khi “tiền trong dân” quá nhiều, tất yếu hàng hóa phải tăng giá. Ngoài ra, thị trường lao động được cải thiện, nhiều việc làm hơn được tạo ra, cũng thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng tăng cao.

Yếu tố thứ 2 tác động đến giá cả chính là nguồn cung. Hiện nay, chuỗi cung ứng ở Mỹ nói riêng và thế giới nói chung vẫn đang gặp những gián đoạn. Có thể nguy cơ đứt gãy thì chưa đến mức, nhưng những sự thiếu hụt là rõ ràng. Ví dụ tiêu biểu chính là thiếu hụt ngành bán dẫn, tác động đến ngành sản xuất ô tô. Nguồn cung ô tô bị giới hạn do thiếu hụt chip đã đẩy giá phương tiện vận tải tăng cao ở cả giá cho xe ô tô mới lẫn cũ.

Chuỗi cung ứng bị gián đoạn gây khó khăn cho các nhà sản xuất trong việc tiếp cận nguyên vật liệu, buộc họ phải tăng giá sản phẩm và cuối cùng người tiêu dùng là những người phải chịu thiệt thòi lớn nhất. Điều này diễn ra trong tất cả các ngành, không riêng gì sản phẩm công nghệ, máy móc, mà giá cả các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, giấy vệ sinh cũng tăng vì khó khăn trong chuỗi cung ứng.

The US supply chain: How does it work, and what's gone wrong? | The  Independent
Chuỗi cung ứng gặp khó khăn gây áp lực với giá cả

“Bức tranh lớn hơn mà chúng ta có thể sẽ thấy đó là lạm phát sẽ còn cao hơn nữa. Mọi thứ sẽ trở nên tồi tệ hơn trước khi được cải thiện” Kathy Bostjancic – nhà kinh tế trưởng về nước Mỹ tại Oxford Economics.

Nói riêng một chút về giá năng lượng, vốn là mặt hàng có tác động đáng kể tới lạm phát. Ở Mỹ không chịu cảnh giá điện tăng như châu Âu và Trung Quốc nhưng giá xăng tăng khủng khiếp, hiện đã ở mức cao nhất trong 7 năm. Điều này tương tự với những gì đang diễn ra ở các nước khác trên thế giới. Nhu cầu tăng cao cộng với việc Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) từ chối tăng sản lượng như lời kêu gọi của Mỹ đã thúc đẩy giá xăng tăng trên toàn cầu.

Lạm phát cao sẽ kéo dài bao lâu?

Hầu hết các nhà kinh tế đều cho rằng áp lực lạm phát sẽ kéo dài sang năm sau, khi nhu cầu tiêu dùng hàng hóa giảm, sản xuất tăng cường và người lao động trở lại. Tuy nhiên, họ cho rằng những mặt hàng khác, chẳng hạn như giá thuê nhà hoặc y tế có thể duy trì đà tăng lâu hơn, do đó có thể sẽ là nhân tố định hình con đường của lạm phát trong tương lai. Ngoài ra, các công ty vẫn đang gặp khó khăn trong chuỗi cung ứng và đáp ứng cầu tiêu dùng.

Trong khi đó, Dawn Tiura, CEO của Sourcing Industry Group cho rằng sự kết hợp giữa cầu tiêu dùng tăng, thiếu kho lưu trữ và thiếu nhân lực ở cảng và lái xe đã dẫn tới áp lực giá tăng. Bà cho rằng những khó khăn trong chuỗi cung ứng có thể kéo dài sang tận quý III/2022. “Hầu hết hàng hóa tiêu dùng sẽ bị ảnh hưởng và sẽ không thể sớm giải quyết”, bà cho biết.

Áp lực lớn cho các nhà hoạch định chính sách  

Tình trạng lạm phát cao sẽ gây áp lực lớn cho FED – cơ quan có trách nhiệm thực thi chính sách tiền tệ và theo dõi lạm phát. Rõ ràng, dự tính về việc lạm phát chỉ là tạm thời của FED đã “phá sản” và có thể cơ quan này sẽ phải hành động mạnh tay hơn.

Hiện FED đã công bố chương trình giảm tốc độ mua trái phiếu, bắt đầu từ tháng này, và chấm dứt chương trình này vào cuối năm sau. Tuy nhiên, với đà tăng của lạm phát như hiện nay, có thể FED sẽ phải mạnh tay hơn, chẳng hạn tăng tốc độ dừng mua trái phiếu, hoặc thậm chí là nâng lãi suất cơ bản sớm hơn kế hoạch, tùy vào tình hình diễn biến xấu đến đâu.

Tin tức xấu về lạm phát cũng làm thị trường chứng khoán Mỹ giảm điểm. Chốt phiên 10/11, chỉ số Dow Jones giảm 0,66%, S&P mất 0,82%,  giảm mạnh nhát là Nasdaq với 1,66%.

Báo Sài Gòn Đầu Tư Tài Chính
FED đang chịu sức ép kiểm soát lạm phát

Không chỉ có FED chịu áp lực, lạm phát cũng đe dọa làm trầm trọng thêm các thách thức chính trị đối với Tổng thống Mỹ Joe Biden và đảng Dân chủ. Tình hình kinh tế khó khăn luôn là thứ khiến tổng thống đương nhiệm mất rất nhiều điểm với cử tri. Ông Biden hôm 10/11 cam kết sẽ giải quyết tình trạng lạm phát tăng, đồng thời nêu rõ dự luật chi tiêu cho cơ sở hạ tầng trị giá 1.200 tỷ USD mà Quốc hội mới thông qua sẽ giúp giảm chi phí và giải tỏa tình trạng chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Một số nhà kinh tế cho rằng kế hoạch “Xây dựng lại nước Mỹ tốt hơn” thực sự có thể giảm lạm phát, bởi các khoản đầu tư của dự luật vào chăm sóc trẻ em và phát triển lực lượng lao động có thể giúp hàng triệu người lao động quay trở lại làm việc và giảm bớt áp lực lên các doanh nghiệp. Nhưng tất nhiên đó là câu chuyện của tương lai.

Tham khảo: WSJ, New York Times, AP

Thành Vương Tiến
About Author

Thành Vương Tiến

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest