Chia tách đang là cơn sóng mới quét qua hàng loạt công ty đa ngành quy mô toàn cầu. Johnson & Johnson (J&J), Toshiba và General Electric (GE) đều đã công bố kế hoạch tách thành nhiều đơn vị trong tuần qua. Xu hướng có phải đang là khởi đầu cho một phong trào tan rã của các siêu tập đoàn hay không?

Khi chia tách là xu hướng

Ngày 12/11, J&J thông báo kế hoạch tách thành 2 công ty, một tập trung vào thuốc và thiết bị y tế, còn lại là sản phẩm tiêu dùng.

Chỉ trước đó một ngày, Toshiba cho biết công ty này có kế hoạch chia tách làm 3 vào tháng 3/2024, với các công ty nhánh tập trung vào các mảng cơ sở hạ tầng, thiết bị điện tử, trong khi công ty thứ 3 – vẫn giữ tên Toshiba, sẽ nắm giữ cổ phần trong hãng sản xuất bộ nhớ Kioxia Holdings Corp. và các tài sản khác.

Hôm 9/11, tập đoàn công nghiệp khổng lồ GE cũng công bố kế hoạch tách thành 3 công ty riêng biệt thuộc các lĩnh vực hàng không, y tế và năng lượng. Phần cốt lõi còn lại của công ty, vẫn giữ tên GE, sẽ tập trung vào lĩnh vực hàng không.

Công ty đa ngành là gì?

Trước khi phân tích xem vì sao các tập đoàn lại đua nhau chia tách, hãy cùng tìm hiểu qua một chút về công ty đa ngành. 

Tập đoàn đa ngành (conglomerate) là doanh nghiệp bao gồm một công ty chính và nhiều công ty chi nhánh thuộc nhiều ngành khác nhau, thường không có liên hệ với nhau về mặt sản xuất cũng như thị trường.

Sự mở rộng của các tập đoàn đa ngành như GE xảy ra vào thời điểm mà việc đa dạng hóa danh mục đầu tư kinh doanh được coi là một cách hiệu quả để giảm thiểu rủi ro, với lập luận là khi một ngành suy thoái, ngành khác có thể phát triển mạnh và vẫn mang lại lợi nhuận cho công ty.

Vào thời điểm tư duy này phổ biến, các công ty như Coca Cola đã mua lại Columbia Pictures, và tập đoàn công nghiệp dịch vụ Cendant đã mua lại các công ty khác nhau, từ Avis Car Rental đến Match.com đến Century 21, hình thành nên một loạt siêu tập đoàn đa ngành.

Trước làn sóng phân tách ồ ạt các tập đoàn đa ngành đang diễn ra, giới chuyên gia đã chỉ ra 2 lý do chính có thể lý giải cho hiện tượng này: đó là để làm hài lòng các cổ đông và khắc phục thiếu hiệu quả kinh doanh.

J&J chuẩn bị chia tách thành các công ty nhỏ hơn

Giới đầu tư bất mãn

Vào thời hoàng kim, cổ phiếu của các conglomerate từng được định giá chót vót, phản ánh sức hấp dẫn của mô hình công ty có các dòng doanh thu đa dạng có thể tạo ra thu nhập trong nhiều điều kiện thị trường. Tuy nhiên, với sự ra đời của các Quỹ hoán đổi danh mục (ETF), các nhà đầu tư nhỏ lẻ được tạo điều kiện để tiếp cận với các ngành và lĩnh vực khác nhau dễ dàng hơn mà không cần lựa chọn các tập đoàn đa ngành.

Khi đó, chính lợi thế đa ngành lại trở thành điểm yếu của các conglomerate, khiến các nhà đầu tư có xu hướng rót tiền vào một công ty độc ​​lập hơn so với một công ty trực thuộc. Ví dụ, nhà đầu tư có thể ngần ngại đổ tiền vào ngành động cơ máy bay của GE do lo ngại hạng mục này bị ảnh hưởng từ khó khăn tài chính tại các bộ phận khác của tập đoàn.

Thực tế là, Phố Wall hiện nay không chuộng các tập đoàn đa ngành. Thị trường thường định giá cổ phiếu các tập đoàn đa ngành thấp hơn giá trị tổng các bộ phận. Các nhà phân tích và đầu tư “thực sự khó dự đoán kết quả làm ăn của một công ty nếu có nhiều công ty khác nhau dưới một cái tên chung”.

Hoạt động thiếu hiệu quả

Các giám đốc điều hành công ty hàng đầu không còn được chuẩn bị để quản lý đa lĩnh vực. Vào thời phát triển rực rỡ, GE tập trung vào việc xác định và đào tạo các nhà quản lý có khả năng điều hành hoạt động kinh doanh nhiều ngành khác nhau. Nhưng ngày nay, thị trường đòi hỏi các nhà quản lý phải nhanh nhẹn và có kỹ năng đối phó với sự biến động không ngừng.

Lập luận đó rất thuyết phục: các công ty khổng lồ thường di chuyển quá chậm, chi tiêu quá nhiều cho bộ máy hành chính và ám ảnh về những ngành kinh doanh tốt nhất và tồi tệ nhất của họ trong khi bỏ qua những ngành cần đầu tư phát triển.

Quyết định chia tách vừa được đưa ra sau khi Toshiba loại bỏ các bộ phận khác trong những năm gần đây, bao gồm thiết bị y tế, máy tính cá nhân, thiết bị điện tử tiêu dùng và một công ty điện hạt nhân ở Mỹ – Westinghouse Electric đã phá sản vào năm 2017.

Những tác động nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã buộc GE cắt giảm nhân lực, cải tổ và gánh khoản nợ lớn trong nhiều năm. Thậm chí, tập đoàn này bị loại khỏi chỉ số Dow Jones Industrial Average vào năm 2018 khi giá cổ phiếu trượt dốc trong nhiều năm. Năm 2013, GE đã bán hết phần còn lại của mình trong NBC Universal. Và vào tháng 5/2020, công ty đã bán mảng kinh doanh bóng đèn.

Công ty Toshiba

Làn sóng chia tách đang diễn ra trên thế giới?

Nhiều tập đoàn lớn trên thế giới trong một loạt lĩnh vực cũng đang đi theo xu thế chia nhỏ thời gian gần đây. Tập đoàn công nghệ Dell đã tách mảng kinh doanh điện toán đám mây VMWare thành một công ty riêng biệt. Chuỗi bán lẻ L Brands, có trụ sở ở bang Ohio (Mỹ), cũng chia tách thành hai công ty Bath&Body Works và Victoria’s Secret.

Siemens chia tách các bộ phận chăm sóc sức khỏe và năng lượng của mình. United Technologies cũng làm như vậy với thang máy Otis, hệ thống sưởi và điều hòa Carrier. Tập đoàn công nghệ IBM đã tách đơn vị dịch vụ công nghệ thông tin thành một công ty mới có tên gọi, Kyndryl hồi đầu tháng 11.

Kể từ năm 2017, đã có 178 thương vụ chia tách trị giá gần 800 tỷ USD, không tính GE, theo thống kê của Dealogic. Tuy nhiên, về hiệu quả không phải cuộc chia tách nào cũng như nhau.

Công ty bán sản phẩm máy tính HP đã chia tách thành 2 công ty vào năm 2015 vào tạo ra giá trị thị trường tổng hợp cao hơn. Tuy nhiên, DowDuPont giải thể thành 3 công ty vào năm 2019 nhưng tổng vốn hóa thị trường lại giảm so với trước đó.

Có phải hồi kết?

Baruch Lev – Giáo sư Đại học New York – đã phân tích hơn 36.000 thương vụ mua bán và sáp nhập trong những thập kỷ gần đây và phát hiện ra một sự thật ngược lại: các thương vụ mua lại trong 5 năm qua chiếm gần một nửa tổng số thương vụ mua bán doanh nghiệp. Con số này tăng từ 35% đến 40% trong hai thập kỷ trước đó.

“Các siêu tập đoàn đa ngành không phải đang diệt vong, mà chúng xuất hiện dưới hình hài khác,” Lev nói. “Giờ đây, họ là những công ty truyền thông và công nghệ, có tốc độ phát triển cao.”

Lĩnh vực công nghệ là sân chơi chính đang diễn ra các giao dịch sáp nhập và tạo ra cái mà giáo sư kinh doanh Jerry Davis của Đại học Michigan gọi là “tập đoàn đa ngành kiểu mới”. Trong số đó có công ty mẹ của Facebook là Meta Platforms Inc., Tesla Inc., Amazon.com Inc., và công ty mẹ của Google là Alphabet Inc.

Những siêu tập đoàn đa ngành mới giờ đây đang gây ra sự kinh ngạc và thán phục trong giới quản lý và nhà đầu tư tương tự như như những gì CEO Jack Welch của GE đã làm vào những năm 1980. Nhưng một điều mà những tập đoàn này đang làm tốt hơn so với thế hệ trước là cách họ nhanh nhạy nhảy vào nơi có lợi nhuận, cho dù đó là tự động hóa, thương mại xã hội, thương mại xanh hay thậm chí là những khái niệm tương lai như vũ trụ ảo.

Rod Adner, giáo sư chiến lược tại Trường Kinh doanh Tuck của Dartmouth, cho rằng: “Việc kết hợp các doanh nghiệp không phải đã hết thời, mà có thể hiểu những cuộc chia tách gần đây như hồi kết của một mô hình đa ngành đã không còn hiệu quả”.

Trong khi GE, J&J và Toshiba tan rã bởi áp lực của giới đầu tư và thay đổi trong động lực phát triển ngành, các công ty công nghệ sẽ phải dè chừng trước sự xét nét của các cơ quan quản lý chính phủ cũng như một làn sóng phản kháng từ nội bộ các nhân viên.

Nguồn: Bloomberg, Financial Times, CNN

Ngọc Trần Thị Minh
About Author

Ngọc Trần Thị Minh

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest