Ngày 13/11, Hội nghị lần thứ 26 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26) diễn ra tại Glasgow (Vương quốc Anh) đã kết thúc với nhiều kết quả tích cực nhưng chưa thể làm vừa lòng tất cả các bên. Nhưng dù sao so với COP25, hội nghị lần này cũng có thêm được những nét tươi mới.

Hội nghị COP26 đã bàn nhiều vấn đề, từ việc hạn chế sự nóng lên toàn cầu, từ bỏ nhiên liệu hóa thạch và bù đắp cho các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi khủng hoảng khí hậu. Các phiên thảo luận đã được kéo dài thêm 1 ngày so với kế hoạch ban đầu để các bên có thể đi đến một thoả thuận.

Tối 13/11, toàn bộ 197 nước tham gia đã thông qua Hiệp ước khí hậu Glasgow, theo đó khẳng định quyết tâm theo đuổi các nỗ lực để đạt mục tiêu kiềm chế nhiệt độ toàn cầu tăng ở mức 1,5 độ C nhằm tránh những tác động xấu nhất của biến đổi khí hậu.

Hiệp ước khí hậu Glasgow

Dấu ấn đáng kể trong Hiệp ước khí hậu Glasgow là việc lần đầu tiên nhiên liệu hóa thạch được đề cập tại một thỏa thuận của hội nghị khí hậu Liên hợp quốc, theo đó các bên nhất trí kêu gọi “giảm dần điện than không sử dụng công nghệ thu giữ carbon và trợ cấp nhiên liệu hóa thạch không hiệu quả.”

Một bước tiến khác là việc Hiệp ước Glasgow yêu cầu các bên tham gia COP27 vào năm tới ở Ai Cập phải có các kế hoạch cập nhật về cách cắt giảm phát thải khí nhà kính vào năm 2030. Theo Thỏa thuận Paris, các quốc gia chỉ có nghĩa vụ cập nhật các mục tiêu của mình vào năm 2025.

Glasgow Climate Pact: what happened at COP26 and what it means for the  world – podcast
Hiệp ước Glgasgow được coi là bước đột phá lớn nhất của COP26

Hiệp ước Glasgow cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải huy động tài trợ khí hậu từ mọi nguồn nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của Hiệp định Paris, bao gồm việc tăng hỗ trợ cho các nước đang phát triển. Cụ thể, Hiệp ước hối thúc các nước phát triển khẩn trương hoàn thành mục tiêu 100 tỷ USD đã cam kết cũng như mục tiêu đến năm 2025, bên cạnh đó thúc giục các nước phát triển đến năm 2025 tăng ít nhất gấp đôi tài trợ thích ứng với biến đổi khí hậu cho các nước đang phát triển so với mức năm 2019.

Ở Glasgow cũng chứng kiến sự thay đổi về cách nhìn nhận các khoản hỗ trợ tài chính này, khi coi đây như một công cụ thiết yếu để chuyển đổi xanh chứ không phải là một hình thức hỗ trợ như trước đây.

Một nội dung quan trọng của Thoả thuận khí hậu Paris 2015 về việc thành lập một thị trường trao đổi khí thải carbon (gọi là Điều 6.2) cuối cùng cũng được nhất trí hoàn thiện tại hội nghị lần này. Đây là một nội dung gây tranh cãi trước đó đã mất tới 6 năm để đàm phán do những phức tạp trong tính toán tín dụng carbon.

Một loạt các cam kết mới

Glasgow cũng thử nghiệm các mô hình mới để hỗ trợ tài chính cho quá trình loại bỏ khí thải carbon ở các nước nghèo. Ví dụ, Mỹ, Anh, EU, Pháp và Đức đã đồng ý huy động 8,5 tỷ USD trong vòng 3-5 năm tới cho Nam Phi. Đổi lại, Nam Phi đồng ý loại bỏ dần sự phụ thuộc vào than đá của ngành điện. Tiến độ của phương pháp này sẽ được theo dõi trong năm tới. Nếu kết quả hứa hẹn, những người đề xuất hy vọng nó có thể là khuôn mẫu cho các quốc gia khác.

Các thỏa thuận kiểu này đại diện cho một giải pháp tiềm năng để tăng tốc cho các giải pháp khí hậu: những nhóm quốc gia, công ty và thành phố phối hợp với nhau và tự đưa ra các mục tiêu khí hậu cụ thể.

Các thỏa thuận đáng chú ý được công bố ở Glasgow bao gồm: Lãnh đạo 137 nước nhất trí hành động để ngăn chặn việc phá rừng cũng như xói mòn đất vào năm 2030; Gần 90 quốc gia cam kết cắt giảm 30% lượng phát thải khí methane gây hiệu ứng nhà kính vào năm 2030 so với mức năm 2020; Hơn 20 quốc gia cam kết đến năm 2035 toàn bộ các ô tô và xe tải được sử dụng sẽ là xe không khí thải; Hơn 40 nước cam kết dần loại bỏ điện than; Một loạt quốc gia sẽ đặt ra thời hạn chấm dứt sử dụng dầu mỏ và khí đốt đồng thời ngừng cấp giấy phép thăm dò mới.

COP26 cũng chứng kiến cam kết của 450 tổ chức tài chính, quản lý tổng số tài sản trị giá 130.000 tỷ USD, tương đương 40% tài sản tư nhân toàn cầu, trong việc sử dụng vốn đầu tư hỗ trợ công nghệ sạch như năng lượng tái tạo và ngừng tài trợ cho các ngành công nghiệp sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Vẫn đan xen thất vọng

Dù vậy với các nước đang phát triển chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu COP26 là một thất bại.

Các quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, như Guinea, Maldives hay Mozambique, cho rằng họ “ra về tay trắng” bởi những gì thu được tại COP26 chỉ là “những cam kết lớn hơn” chứ không phải “những hành động thực tế và những khoản tài chính thực tế.” Fiji, Tuvalu hay quốc đảo Antigua và Barbuda ở Caribe cũng tỏ ý không hài lòng khi sáng kiến thành lập quỹ đền bù thiệt hại do biến đổi khí hậu mà các nước này đề xuất chưa được thông qua.

COP26: Extinction Rebellion protesters clash with police in Glasgow |  Climate News | Sky News
Biểu tình kêu gọi COP26 hành động mạnh hơn

Nhiều nhà hoạt động vì môi trường đã chỉ ra Hiệp ước Glasgow đề cập than đá nên được “loại bỏ dần dần”, chứ không sử dụng cụm từ “loại bỏ hoàn toàn” – điều có thể sẽ mở đường cho phép tiếp tục sử dụng than.

Bên cạnh đó, một điểm gây thất vọng lớn là quỹ “tổn thất và thiệt hại” để chi trả cho những thiệt hại và tàn phá liên quan tới biến đổi khí hậu cho các quốc gia dễ bị tổn thương nhất đã không thể thành lập. Hiệp ước Glasgow thừa nhận tầm quan trọng của một quỹ “tổn thất và thiệt hại” và đồng ý tăng cường hỗ trợ cho các nước bị ảnh hưởng. Nhưng thay vì thành lập quỹ, Hiệp ước chỉ kêu gọi đối thoại hơn nữa về vấn đề này.

Mỹ đã xác nhận sau quyết định rằng Washington không ủng hộ một quỹ như vậy, trong khi EU trước đó cũng đưa ra tuyên bố tương tự.

Hy vọng tiếp tục

Vòng cam kết chống biến đổi khí hậu mới tại Glasgow không đủ để đưa mục tiêu 1,5ºC vào tầm khả thi. Các mô hình dự báo đưa ra tại Glasgow cho thấy, nếu các cam kết được thực hiện, sẽ có 68% khả năng nhiệt độ tăng lên trong khoảng 1,9-3°C. Nếu có thêm nhiều nước cam kết hướng tới mức phát thải ròng bằng 0 – nghĩa là các quốc gia không thải ra khí nhà kính nhiều hơn lượng khí thải mà họ loại bỏ được – vào khoảng giữa thế kỷ này, phạm vi tăng nhiệt giảm xuống trong khoảng 1,5-2,6°C.

Các chuyên gia tính toán, nếu muốn giữ được mục tiêu mức tăng 1,5ºC, đòi hỏi một sự tăng tốc mạnh mẽ hơn nữa của quá trình chống biến đổi khí hậu đã được xác định ở Paris. Hiệp định Glasgow đưa ra 3 hướng để đẩy nhanh tiến độ: tăng tốc thời gian biểu, điều chỉnh các thỏa thuận tài chính và tạo điều kiện cho hợp tác đa phương. Nhưng hiệu quả đến đâu hiện vẫn còn phải theo dõi.

Chủ tịch COP26 Alok Sharma nêu rõ Hiệp ước Glasgow dù “không hoàn hảo” nhưng cho thấy “sự đồng thuận và ủng hộ” vì một “Hành tinh Xanh.” Trên tinh thần này, tiến trình của Liên hợp quốc không mang lại nhiều kết quả tích cực như mong đợi, nhưng mang lại một số hy vọng. Như một đại biểu đã nói, điều đáng trân trọng trong Thỏa thuận Paris năm 2015 không phải là những mục tiêu đặt ra mà là những nỗ lực để theo đuổi mục tiêu đó.

Nguồn: Economist, CNN

Ngọc Trần Thị Minh
About Author

Ngọc Trần Thị Minh

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest