Sau nhiều thập kỷ, danh sách các công ty chào bán chứng khoán ra công chúng đang tăng trưởng mạnh trở lại. Điều này có thể kéo theo những thay đổi lớn đối với giới doanh nghiệp.

Tuần trước, một nhà sản xuất xe điện chỉ mới bán được 156 xe tải đã có một đợt phát hành cổ phiếu đầu tiên (IPO) khiến công ty trở nên có giá trị hơn cả Ford Motor Co. ngay sau ngày đầu giao dịch. Trước đó một tuần, một công ty giày thể thao đang thua lỗ trở nên có giá gần 4 tỷ USD vào cuối ngày đầu giao dịch.

Các đợt IPO đang phá hết kỷ lục này đến kỷ lục khác trong năm nay. Cho đến nay, hơn 900 công ty đã niêm yết chứng khoán, huy động được gần 300 tỷ USD.

Chuyện gì đang diễn ra trên thị trường IPO?

Trong suốt 2 thập kỷ, danh sách các công ty niêm yết của Mỹ đã thu hẹp dần. Năm nay, tình hình đã thay đổi. Theo Trung tâm Nghiên cứu Giá Chứng khoán LLC, số lượng công ty niêm yết ở Mỹ đã vượt mốc 4.000 lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ. Có nhiều nguyên nhân cho sự thay đổi này: từ chính sách bơm tiền mặt của chính phủ, đến nhu cầu tìm kiếm lợi nhuận mới và lớn hơn khi lãi suất thấp gần bằng 0. Các công ty khởi nghiệp đang “đói” tiền mặt cũng tiếp sức cho làn sóng này.

Sự chuyển dịch này đã khiến các chuyên gia ngạc nhiên. Theo CB Insights, số lượng các công ty tư nhân có giá trị từ 1 tỷ USD trở lên — các “kỳ lân” — có quy mô toàn cầu lên đến hơn 900 trên toàn thế giới trong năm nay, với hơn 400 ở Mỹ.

Số lượng các công ty niêm yết ở Mỹ

Việc định giá tăng cao đã làm chao đảo thị trường vốn tư nhân, vốn cho đến trước đại dịch vẫn là địa chỉ nóng để huy động tiền ở Mỹ. Các quỹ đầu tư tư nhân và các nhà đầu tư mạo hiểm đã dành nhiều thập kỷ kiếm lời bằng cách bán qua bán lại các công ty non trẻ, giờ đây cũng phải phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường đại chúng vì nhiều công ty khởi nghiệp quá lớn để “tiêu hoá”.

IPO cũng kích thích sự tham gia của các nhà đầu tư cá nhân, những người thường không có cơ hội trong các đợt huy động vốn tư nhân. Một nhà đầu tư thành công với IPO trong năm nay là David Porter, một người 55 tuổi đã nghỉ hưu ở Indianapolis. Khi nhà sản xuất xe tải điện Rivian Automotive Inc. đề nghị ông Porter – một khách hàng đặt xe – mua 175 cổ phiếu của công ty trong đợt IPO sắp tới, ông đã đồng ý. Số cổ phiếu mua với giá 13.650 USD đã tăng mạnh sau khi Rivian niêm yết cổ phiếu và hiện trị giá hơn 21.000 USD.

Thăng trầm với IPO

Lần cuối cùng niêm yết chứng khoán gây sốt là vào những năm 1990, khi những người giao dịch trong ngày và Phố Wall sốt lên vì cổ phiếu của những công ty Internet. Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ của giai đoạn này là đợt IPO của Amazon.com Inc. vào năm 1997; đợt chào bán đã định giá công ty 3 năm tuổi chưa đến 1 tỷ USD. Giá trị thị trường của Amazon hiện là 1,87 nghìn tỷ USD.

Số lượng IPO năm 2021

Khi cuộc bùng nổ dot-com đổ vỡ vào năm 2000, các thị trường chứng khoán đã mất đi sức hấp dẫn. Những người sáng lập Thung lũng Silicon tận lực né tránh IPO, hứng thú với việc nhận séc từ các nhà đầu tư tư nhân giàu có hơn là phụ thuộc vào hàng nghìn cổ đông từ công chúng. Một đạo luật năm 2002 có tên Sarbanes-Oxley đã thắt chặt các tiêu chuẩn về báo cáo tài chính đối với các công ty muốn niêm yết chứng khoán, đả kích thêm vào thị trường IPO.

Năm 2021 đánh dấu sự chuyển hướng khi số lượng ròng các công ty niêm yết ở Mỹ tăng thêm 517 công ty tính đến cuối tháng 10, theo Trung tâm Nghiên cứu Giá Chứng khoán. Số tiền huy động được từ các đợt IPO trong năm nay là 147 tỷ USD, vượt qua kỷ lục 108 tỷ USD được thiết lập trong thời kỳ đỉnh cao của sự bùng nổ dot-com vào năm 1999.

Thành bại đan xen

Một số công ty đã có mức tăng trưởng doanh thu lớn trước khi niêm yết và các nhà đầu tư sẵn sàng bỏ tiền cho hiệu suất đó. Các công ty thuộc S&P500 đang giao dịch với tỷ lệ giá trên thu nhập là 23,68 tính đến ngày 17/11 — so với tỷ lệ 18,31 cách đây 5 năm, theo FactSet. Tỷ lệ giá trên thu nhập của các công ty công nghệ thậm chí còn cao hơn ở mức 29,96 – so với tỷ lệ 16,86 của 5 năm trước. Cả hai đều đạt mức cao nhất trong thập kỷ qua vào đầu năm nay.

Cũng không phải tất cả các đợt IPO đều đạt kết quả tốt. Một số ngay lập tức tụt giá. Giá cổ phiếu của Robinhood Markets Inc. đã liên tục mất giá sau khi IPO hồi mùa Hè năm nay và cho đến nay chưa quay trở lại được mức giá niêm yết lần đầu. Vụ IPO bom tấn của công ty đặt xe Trung Quốc Didi Global Inc. cũng bị đình trệ. Động thái của Chính phủ Trung Quốc sau IPO đã khiến cổ phiếu công ty lao dốc; hiện thấp hơn khoảng 40% so với giá IPO 14 USD.

Và ngay cả khi niêm yết thành công, không phải tất cả các công ty đều duy trì được. Rivian, nhà sản xuất xe tải điện khởi nghiệp có giá trị tăng vọt sau khi IPO, hầu như không tạo ra doanh thu và vẫn đang thua lỗ.

IPO và xa hơn nữa

Có nhiều mối đe dọa đối với sự vươn lên của thị trường niêm yết đại chúng. Một số đợt IPO đã bị hoãn trong tháng 10 và các nhà quản lý từ Ủy ban Chứng khoán và Hối đoái Mỹ (SEC) đang bắt đầu đặt câu hỏi về những dự báo doanh thu của các công ty khởi nghiệp. Việc SEC cảnh báo có thể yêu cầu một số công ty kiểm tra lại kết quả tài chính đã khiến kế hoạch niêm yết chùn bước.

Một số công ty niêm yết lại đi ngược dòng chuyển sang huy động vốn tư nhân. Tuần này, nhà sản xuất nệm Casper Sleep đã đồng ý chuyển sang huy động tư nhân một giao dịch sẽ định giá Casper ở gần 300 triệu USD, bằng một nửa giá trị khi được niêm yết gần 2 năm trước. Casper đã được định giá 1,1 tỷ đô la trong một vòng tài trợ tư nhân vào đầu năm 2019.

Allbirds – Công ty sản xuất giày mới nổi, dự kiến sẽ IPO trong tháng này

Nhưng các chuyên gia về thị trường IPO nói rằng cơn sốt IPO vẫn chưa kết thúc. Đối với các nhà quản lý quỹ đầu tư, mua IPO vẫn là một cách họ thể hiện khả năng so với mặt bằng các nhà đầu tư thông thường. Đối với các công ty, cung cấp thêm tiền mặt cho nhân viên dưới hình thức phát hành cổ phiếu là một cách để giữ chân nhân tài trong thời gian thiếu hụt lao động. Và đối với các ngân hàng, các đợt IPO mang đến những khoản đóng phí khổng lồ. Ví dụ, Rivian cho biết họ sẽ trả tới 195 triệu USD phí bảo lãnh phát hành cho các ngân hàng cho đợt IPO của mình.

Làn sóng niêm yết có thể thay đổi cách điều hành và hoạt động của một số công ty. Các công ty niêm yết phải đăng ký với cơ quan quản lý và cung cấp nhiều chi tiết tài chính, khiến họ khó che giấu hành vi sai trái hơn. Một nhược điểm có thể xảy ra là sự phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường đại chúng có thể kìm hãm sự đổi mới và thúc đẩy tư duy ngắn hạn tại các doanh nghiệp; vốn tư nhân cho phép các công ty chấp nhận rủi ro mà không cần quan tâm đến tác động tức thời đến lợi nhuận.

Nguồn: Wall Street Journal

Ngọc Trần Thị Minh
About Author

Ngọc Trần Thị Minh

error: Nội dung bản quyền của Simply Invest